Bonus bez depozytu

Od początku istnienia rynków finansowych analitycy oraz Inwestorzy próbowali nadać zjawiskom rynkowym cechy mierzalne. Możliwość zmierzenia pewnych zachowań rynku miała pomóc w ograniczeniu ryzyka przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych oraz zminimalizować niepewność w samym procesie decyzyjnym. Obecnie analiza techniczna stanowi jedno z najpopularniejszych narzędzi służących do formułowania prognoz zachowania się cen różnych aktywów na rynkach finansowych.

Już w XVII wieku japońscy handlarze zaczęli analizować trend cen ryżu i na jego podstawie przewidywać kształtowanie się jego ceny. Jednak prawdziwe korzenie analizy wykresów, zwanej analizą techniczną, biorą swój początek z teorii Charlesa Dowa, który w cyklu artykułów zamieszczonych w „The Wall Street Journal” w XIX wieku opisywał swoje spostrzeżenia dotyczące rynku. W 1884 roku przedstawił pierwszą ze średnich rynkowych, obejmującą ceny zamknięcia akcji jedenastu firm z branży kolejowej i produkcyjnej. Zdaniem Dowa średnia ta dawała dobry obraz kondycji całej gospodarki kraju. Większość dzisiejszych metod analizy technicznej wywodzi się bezpośrednio lub pośrednio właśnie z tej teorii. Przed rozpoczęciem nauki poszczególnych technik podejmowania decyzji na podstawie analizy technicznej warto dobrze zrozumieć jej definicję oraz główne aksjomaty, które stanowią podwaliny wszystkich technik omawianych w dalszej części rozdziału.

„Analiza techniczna to badanie zachowań rynku, przede wszystkim przy użyciu wykresów, którego celem jest przewidywanie przyszłych trendów cenowych”. Jest to jedna z najpopularniejszych definicji, przedstawiona przez Johna J. Murphy’ego, jednego z największych autorytetów w dziedzinie analizy technicznej.

Idąc dalej za spostrzeżeniami Murphy’ego, należy jednak zawsze pamiętać, że analiza techniczna opiera się na rachunku prawdopodobieństwa, który pomoże nam jedynie zmniejszyć ryzyko inwestycyjne w procesie decyzyjnym, nie zaś zupełnie je wyeliminować.

Fundamentem analizy technicznej są jej trzy podstawowe założenia:

  1. Rynek dyskontuje wszystko – uznaje się, że wszystkie czynniki, które mogą mieć wpływ na cenę, zarówno fundamentalne, jak i psychologiczne, są już w niej zawarte.
  2. Ceny podlegają trendom – celem analizy technicznej jest rozpoznanie aktualnego trendu w jego wczesnym
    stadium. Uzupełnieniem tej przesłanki jest ważne twierdzenie, które mówi, że „trend wykazuje silniejszą tendencję do kontynuacji swego biegu w dotychczasowym kierunku aniżeli do jego zmiany”.
  3. Historia się powtarza – analiza techniczna to w znacznym stopniu badanie ludzkiej psychiki. Pojawiające się na rynku różnego rodzaju formacje cenowe informują o dominującej na rynku psychologii hossy lub bessy, a ponieważ sprawdzały się one w przeszłości, domniemywa się, że znajdą one swoje potwierdzenie również w przyszłości.

Na przestrzeni ostatnich lat ewolucja rynków kapitałowych oraz przeniesienie wielu zasad analizy technicznej na grunt rynku nieregulowanego, jakim jest rynek Forex, spowodowały powstanie wielu teorii i strategii opartych na analizie wykresów. Poniżej znajduje się opis najpopularniejszych narzędzi używanych aktualnie przez Inwestorów.

Linia trendu

Podstawową przesłanką analizy technicznej jest istnienie trendu i to od jego analizy Inwestor powinien rozpocząć proces decyzyjny w kontekście zajęcia pozycji na danej parze walutowej. Charles Dow, jeden z twórców koncepcji dotyczącej analizy trendów, porównał istnienie trendu do przypływów i odpływów morza. Kiedy każda kolejna fala wdziera się w głąb lądu dalej aniżeli poprzednia, to znaczy, że trwa przypływ. Dopiero kiedy fale zaczynają się cofać, możemy stwierdzić, że zaczyna się odpływ. Jest to tzw. trend główny, który wg założenia Dowa może trwać od roku do nawet kilkunastu lat. W ramach trendu głównego rozróżnia się trend wtórny, czyli średnioterminowy, stanowiący korektę trendu głównego. Średni okres jego trwania to od trzech tygodni do trzech miesięcy. Korekty te znoszą przeważnie od 1/3 do 2/3 poprzedniego ruchu cenowego, często jego połowę. Dow wyróżnił jeszcze trzeci rodzaj trendu – trend krótkookresowy, trwający do trzech tygodni i stanowiący korektę trendu średnioterminowego. Każdy trend jest więc częścią większego trendu.

Oprócz trzech rodzajów (stopni) trendów istnieją również trzy kierunki trendów zależne od sposobu układania się kolejnych punktów zwrotnych na wykresie cenowym.

  • Trend wzrostowy − seria coraz wyżej położonych punktów odbicia zwyżek (szczytów) oraz punktów odbicia zniżek (dołków).
  • Trend spadkowy − seria coraz niżej położonych szczytów i dołków.
  • Trend horyzontalny (boczny) − seria szczytów i dołków układających się w sposób horyzontalny. Takie boczne ruchy cen odzwierciedlają okres stabilizacji rynkowej. Siły podaży oraz popytu znajdują się wówczas w równowadze.

Większość narzędzi analizy technicznej związana jest z rozpoznaniem panującego aktualnie na rynku trendu i określeniem odpowiedniego momentu wejścia na rynek. Przyjmuje się, że dotychczasowy trend jest kontynuowany, dopóki nie istnieją przesłanki mogące przemawiać za jego odwróceniem. Jedną z najważniejszych zasad przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych jest to, aby grać zgodnie z panującym trendem. Jeżeli na rynku
panuje trend wzrostowy – Inwestor powinien szukać momentów otwarcia pozycji długiej, natomiast w trakcie trwania trendu spadkowego na danym instrumencie –Inwestor powinien rozważać zajmowanie tylko pozycji krótkich. Kluczowe jest również określenie momentu zmiany trendu. Przełamanie linii trendu jest często jednym z lepszych wczesnych sygnałów ostrzegających o jego zmianie.

W celu wyznaczenia linii trendu wzrostowego trzeba znaleźć przynajmniej dwa punkty odbicia powstałe w wyniku korekt, przy czym punkt drugi powinien być położony wyżej niż punkt pierwszy. Potwierdzeniem dobrze wyznaczonej linii trendu jest punkt trzeci, który znajduje się powyżej punktu drugiego (rys. 3.). Trend spadkowy wyznacza się poprzez połączenie przynajmniej dwóch punktów odbicia zwyżek, przy czym punkt drugi jest położony niżej niż punkt pierwszy. Potwierdzeniem prawidłowo wykreślonego trendu jest punkt trzeci, znajdujący się poniżej punktu drugiego (rys. 4.). Prawidłowo wykreślona linia trendu możne być doskonałym narzędziem wspierającym prognozy Inwestorów. Linia wykreślona pod określonym kątem pokazuje tempo, w jakim przebiegać będzie trend w przyszłości. Im dłużej ceny potwierdzają daną linię trendu, tym większą wagę należy przykładać do jej wartości prognostycznej. Dopóki dana linia trendu nie zostanie znacząco przełamana, można ją wykorzystywać do wyznaczania obszarów kupna w przypadku trendu wzrostowego i obszarów sprzedaży w przypadku trendu spadkowego.

trend wzrostowy

trend spadkowy

trend boczny
trend wzrostowy

Rys.6 Przykład trendu wzrostowego na wykresie dziennym USD/NOK (dolar amerykański do korony norweskiej)

trend spadkowy

Rys.7 Przykład trendu spadkowego na wykresie dziennym AUD/USD (dolar australijski względem dolara amerykańskiego)

Linię trendu wzrostowego (rys. 6) rysuje się, łącząc dołki, natomiast linia trendu spadkowego (rys. 7) jest wyznaczana poprzez połączenie kolejnych szczytów.

Warto pamiętać, że trendy, chociaż trwają przez określony, niekiedy dłuższy czas − nie są wieczne. Przebicie linii trendu jest pierwszym sygnałem ostrzegawczym przed możliwą zmianą kierunku trendu. Potwierdzeniem zmiany trendu jest załamanie struktury coraz wyższych dołków i szczytów (w przypadku trendu wzrostowego) lub struktury coraz niższych dołków i szczytów w przypadku trendu spadkowego.

załamanie linii trendu forex

Rys. 8. Załamanie linii trendu na wykresie dziennym EUR/CAD (euro do dolara kanadyjskiego)

Na rys. 8 można zauważyć załamanie linii trendu oraz struktury kolejnych coraz niższych dołków i szczytów. W takim momencie należy rozważyć zamknięcie pozycji krótkich, które były zawarte zgodnie z wcześniej panującym trendem, i rozpoczęcie poszukiwania okazji do kupna na parze EUR/CAD (zajęcia pozycji długiej).

Poziomy wsparcia i oporu

Każdy kolejny punkt odbicia ruchu wzrostowego na wykresie cenowym ma swoją nazwę – jest to tzw. poziom oporu. Oporem jest obszar na wykresie cenowym, przy którym presja sprzedających, czyli podaż, jest silniejsza od popytu, co w rezultacie prowadzi do cofania się cen. Najczęściej linię tę wyznacza poprzedni szczyt.

Punkty odbicia ruchów spadkowych to tzw. poziomy wsparcia. Jest to obszar, przy którym zainteresowanie strony kupującej jest na tyle silne, aby zniwelować presję ze strony podaży. W rezultacie spadek cen zostaje zatrzymany i powracają one do poprzedniego poziomu.

Bardzo często poziom wsparcia może stać się poziomem oporu i odwrotnie − opór może zmienić się we wsparcie przy jego wyraźnym przebiciu przez wykres cenowy. Im dłużej ceny będą odbijać się od danego poziomu, tym istotniejsze staje się jego przebicie.

wsparcie opór forex

przełamanie linii wsparcia waluty forex

Rys. 10. Przełamanie linii wsparcia na wykresie dziennym USD/CAD (dolara amerykańskiego do dolara kanadyjskiego)

Na rys. 10 nastąpiło wiele prób przełamania linii wsparcia na poziomie około 1,24 dla pary walutowej USDCAD. Po przełamaniu linii wsparcia miał miejsce początek spadków.

poziom wsparcia poziom oporu analiza techniczna

Rys. 11. Poziom oporu i wsparcia na dziennym wykresie EURNOK (euro do korony norweskiej)

W momencie, gdy dany poziom wsparcia lub oporu zostaje wyraźnie przebity, zaczyna on odgrywać rolę przeciwną do dotychczasowej. Dotychczasowe wsparcie może stać się oporem – i odwrotnie. Zjawisko to jest bardzo silnie związane z psychologicznym znaczeniem wspomnianych poziomów. W powyższym przykładzie (rys. 11) poziom kursu w okolicach 8,53 na parze EURNOK przez większość 2014 roku jest ważnym poziomem oporu, żeby po jego gwałtownym przebiciu stać się istotnym poziomem wsparcia w pierwszych miesiącach 2015 roku.

Kanały trendowe

Kolejną techniką bezpośrednio powiązaną z analizą trendu są kanały trendowe. Linia kanału zwana linią powrotu cenowego jest bardzo prosta do wykreślenia. Na przykładzie trendu wzrostowego po wykreśleniu podstawowej linii trendu rysujemy prostą równoległą do linii trendu (rys. 12). Potwierdzeniem, że kanał został dobrze wykreślony, jest odbicie się kolejnej zwyżki od wyznaczonej linii kanału, a następnie powrót do linii trendu i kolejny ruch wzrostowy zatrzymany przez linię kanału. Technika kanałów trendowych odnosi się również do trendu spadkowego, niemniej jednak kierunek ruchu cen jest wówczas przeciwny.

kanał trendowy

Podejmując decyzje inwestycyjne, można wykorzystać długoterminową linię trendu wzrostowego do otwierania pozycji długich, zaś linia kanału może nam posłużyć do osiągania krótkoterminowych zysków na pozycjach krótkich. Inwestorzy z mniejszą awersją do ryzyka wykorzystują niekiedy linię kanału do przeprowadzania transakcji przeciwnych do panującego aktualnie trendu rynkowego. Jest to jednak bardzo niebezpieczna strategia, która może niekiedy dużo kosztować. Zdecydowanie bezpieczniejszą strategią, zwłaszcza dla początkujących Inwestorów, jest zawieranie pozycji tylko i wyłącznie zgodnych z panującym trendem.

Jedna z teorii analizy technicznej głosi, że jeżeli ceny przestają dochodzić do linii kanału, to może to być oznaką słabnącego impetu i zapowiedzią rychłej zmiany trendu. Przyjmuje się ogólną zasadę, że po wyraźnym przełamaniu kanału trendowego ceny przebywają drogę co najmniej równą szerokości tego kanału.

Przy stosowaniu kanałów trendowych w analizie wykresów należy jednak pamiętać, że to linia trendu jest linią podstawową, zaś linia kanału ma znaczenie wtórne i odgrywa raczej rolę pomocniczą.

kanał trendowy

Rys. 13. Kanał trendowy zwyżkujący na wykresie USD/CAD (dolar amerykański do dolara kanadyjskiego) na interwale dziennym

Formacje cenowe

Większość zmian trendu nie dokonuje się gwałtownie, lecz wymaga pewnego okresu przejściowego. Ważne, aby Inwestor prawidłowo ocenił, czy dany okres przejściowy faktycznie może sygnalizować odwrócenie trendu. Niekiedy jest to jedynie chwilowa konsolidacja w ramach istniejącego trendu, po której dotychczasowy kierunek ruchu cen jest kontynuowany. Owe okresy przejściowe, ukazujące się na wykresie cenowym w formie różnych kształtów oraz wzorów, określane są w analizie technicznej mianem formacji cenowych.

Można wyróżnić dwie kategorie formacji cenowych: zapowiadające kontynuację dotychczasowego trendu (konsolidacja spowodowana krótkoterminowym wyprzedaniem lub wykupieniem) oraz zapowiadające odwrócenie trendu.

Formacje odwrócenia trendu

Zanim przejdzie się do analizy konkretnych formacji odwrócenia trendu, należy zapamiętać cztery podstawowe zasady dotyczące wszystkich formacji tego typu.

1. Warunkiem podstawowym pojawienia się formacji odwrócenia trendu jest wpierw istnienie danego trendu wzrostowego/spadkowego.

2. Pierwszym sygnałem ostrzegawczym jest przeważnie przełamanie linii trendu.

3. Im większa jest dana formacja, tym staje się ona istotniejsza z uwagi na ruch, jaki może nastąpić po jej zrealizowaniu się.

4. Formacje, które powstają w końcowej fazie hossy, zazwyczaj kształtują się krócej i cechuje je większa
zmienność cenowa aniżeli formacje powstające pod koniec bessy.

Najczęściej spotykanymi formacjami odwrócenia trendu są formacje podwójnego szczytu (formacje M) oraz formacje podwójnego dna (formacje W). Należą one do najłatwiej rozpoznawalnych formacji na wykresie cenowym.

Formacja podwójnego szczytu składa się z dwóch wierzchołków porównywalnej wysokości oraz lokalnego minimum (dołka) pomiędzy nimi. Formacja kształtuje się przy znacznych ruchach cenowych w trendzie wzrostowym. Pełne ukształtowanie się formacji ma miejsce, kiedy poziom wsparcia wyznaczony przez dołek pomiędzy danymi szczytami zostanie znacząco przełamany (1-3 proc. poprzedniego ruchu cenowego). Wysokość formacji liczona od poziomu oporu wyznaczonego przez dwa kolejne szczyty do linii wsparcia, wyznaczonej przez lokalne minimum pomiędzy nimi, stanowi minimalny możliwy zakres deprecjacji kursu po wybiciu z formacji. Przebicie linii wsparcia poprowadzonej od punktu B (rys. 14) stanowi więc teoretycznie dobry moment do
otwierania pozycji krótkich.

podwójny szczyt

Formacja podwójnego dna jest symetrycznym odbiciem formacji podwójnego szczytu. Formacja tego typu charakterystyczna jest dla trendu spadkowego. Jej pełne ukształtowanie następuje w momencie przebicia linii oporu poprowadzonej po szczycie znajdującym się pomiędzy dwoma lokalnymi dołkami. Zasięg formacji po wybiciu liczony jest tak jak przy formacji podwójnego szczytu, z tą różnicą, że wysokość formacji liczona jest od lokalnych dołków do maksimum pomiędzy nimi i odkładana jest od linii oporu wyznaczonej przez wspomniane lokalne maksimum.

podwójne dno

formacja podwójnego szczytu

Rys. 16. Formacja podwójnego szczytu na wykresie GBPUSD (funta brytyjskiego do dolara amerykańskiego) na interwale dziennym

formacja podwójnego dna

Rys. 17. F ormacja podwójnego dna na wykresie AUDUSD (dolara australijskiego do dolara amerykańskiego) na interwale dziennym

Czerwony słupek na rysunkach 16 i 17 wyznacza minimalny zakres ruchu wynikającego z formacji podwójnego szczytu oraz podwójnego dna. W pierwszym przypadku (rys. 16) jest przedstawiony minimalny spadek będący następstwem formacji odwrócenia trendu wzrostowego, natomiast w drugim przypadku (rys. 17) czerwony słupek wyznacza minimalny zakres wzrostu wynikającego z formacji odwrócenia trendu spadkowego.

Kolejną istotną formacją zwiastującą odwrócenie trendu jest formacja głowy i ramion, czyli tzw. RGR. Formacja głowy i ramion jest uważana za jedną z najbardziej wiarygodnych formacji. Występuje w momencie, kiedy trend wzrostowy zaczyna słabnąć, czyli tracić swój impet. Z kolei formacja odwróconej głowy i ramion występuje pod koniec trendu spadkowego.

formacja rgr głowa i ramiona

Rys. 18 przedstawia formację głowy i ramion, w której punkty A i E są na podobnej wysokości. Punkt C zgodnie z założeniem dot. trendu zwyżkującego znajduje się powyżej punktu A. Kolejny dołek wyznaczony przez punkt D nie musi być już jednak znacznie wyżej niż poprzedni. Następnie ceny rosną aż do punktu E, który stanowi średnio od połowy do 2/3 spadku od punktu C do punktu D. Kluczowe jest wyznaczenie linii szyi przechodzącej przez punkty B i D, ponieważ służy ona do wyznaczenia zakresu minimalnego zakresu spadku.

formacja głowy i ramion rgr

Rys. 19. Formacja głowy i ramion na wykresie dziennym EUR/CAD (euro do dolara kanadyjskiego)

Czerwony słupek na rys. 19 wyznacza minimalny zakres spadku wynikającego z formacji głowy i ramion, która znajduje się pod koniec trendu wzrostowego.

Formacje kontynuacji trendu

Formacje kontynuacji trendu w odróżnieniu od formacji odwrócenia trendu z uwagi na czas ich trwania zaliczane są zazwyczaj do formacji średnio oraz krótkookresowych. Podstawową formacją kontynuacji trendu jest formacja trójkąta.

Formacja trójkąta obejmuje trzy rodzaje trójkątów: zniżkujący, zwyżkujący oraz symetryczny. Każda formacja trójkąta ograniczona jest dwiema liniami biegnącymi ku sobie wraz z upływem czasu. W trójkącie zwyżkującym, pojawiającym się jako zapowiedź kontynuacji trendu wzrostowego, linia dolna biegnie ku górze, zaś górna jest praktycznie płaska. W trójkącie zniżkującym, pojawiającym się w trendzie spadkowym, linia górna biegnie ku dołowi, zaś dolna jest płaska. Jedynym rodzajem trójkąta, który występuje zarówno w trendzie wzrostowym, jak i spadkowym, jest trójkąt symetryczny. W przypadku tego rodzaju trójkąta linia górna zniżkuje, natomiast dolna zwyżkuje. Niezmiernie ważne jest więc tutaj rozpoznanie panującego trendu rynkowego w celu dokonania prognozy kształtowania się przyszłych cen. Pojawienie się trójkąta symetrycznego w trendzie spadkowym i wybicie dołem z formacji zapowiadają dalsze spadki. Sytuacja odwrotna ma miejsce w przypadku trendu zwyżkującego, gdzie następuje wybicie górą i dalszy wzrost notowań.

Kształtowanie się formacji trójkąta ma swoje ograniczenie w czasie, które wyznacza apex, czyli punkt przecięcia się obu linii trójkąta. Przyjmuje się, że ceny powinny wybić się z formacji trójkąta w kierunku uprzedniego trendu na odcinku pomiędzy połową a 3/4 jego szerokości w poziomie. Jeżeli na tym odcinku nie dojdzie do wybicia, należy uznać formację za niespełnioną, a ceny najprawdopodobniej będą nadal dryfować w jego wnętrzu. Minimalny zakres ruchu cen po wybiciu z formacji wyznacza długość podstawy trójkąta. Na rys. 20 czerwony odcinek, czyli podstawa trójkąta, wyznacza zasięg minimalnego ruchu w górę, natomiast na rys. 21 − zasięg minimalnego ruchu w dół.

formacja trójkąta

trójkąt zniżkujący

trójkąt symetryczny

trójkąt symetryczny

Rys. 23. Trójkąt symetryczny w trendzie wzrostowym. USDJPY (dolar amerykański do jena japońskiego) na interwale dziennym

Po przyjrzeniu się określonym wykresom cenowym w dłuższej perspektywie czasowej można zauważyć, że pojawiające się trendy trwają niekiedy na danych instrumentach kilka lat. Potwierdza to aksjomaty analizy technicznej i daje wyraźny kontrargument dla hipotezy mówiącej o przypadkowości ruchów. Utrzymujące się trendy cenowe są wyraźnym argumentem przeciwko teorii błądzenia losowego mówiącej, że ceny historyczne nie mają żadnego wpływu na kształtowanie się cen w przyszłości.

Formacje cenowe przedstawione powyżej mają pomóc w zajęciu określonej pozycji na rynku zgodnej z dotychczasowym trendem lub wczesne ostrzeżenie o możliwym jego odwróceniu. Pewne kształty obserwowane na wykresach cenowych mogą również pomóc bardziej agresywnym Inwestorom w osiągnięciu krótkoterminowych zysków w trakcie trwającej na rynku konsolidacji.