Co to jest fundusz hedgingowy (Hedge fund) ?

1910

Wśród funduszy inwestycyjnych fundusze hedgingowe mają szczególną pozycję, które wykorzystują różne techniki inwestycyjne i dźwignię finansową, aby osiągnąć najlepsze wyniki finansowe. Jak działają takie fundusze i komu będą one szczególnie polecane?

Termin fundusz hedgingowy (Hedge fund)

Najczęściej w terminologii ekonomicznej zakłada się, że fundusz hedgingowy jest spółką inwestycyjną, która zarządza skoncentrowanym portfelem papierów wartościowych dostępnych w ofertach publicznych, stosując dźwignię finansową, a także instrumenty pochodne. Nazwa tego rodzaju funduszy inwestycyjnych pochodzi od angielskiego słowa „hedge”, co oznacza „hedge”. Błędem byłoby jednak interpretowanie ich strategii inwestycyjnej jako ostrożnej i przede wszystkim ochrony kapitału przed utratą wartości. Ta opinia jest całkowicie błędna, ponieważ fundusze hedgingowe należą do najbardziej ryzykownych funduszy inwestycyjnych.

Zarządzający funduszami zajmują długie (long) i krótkie (short) pozycje, inwestując jednocześnie w wiele instrumentów finansowych. Charakterystyczną cechą funduszu hedgingowego jest niezależność decyzji inwestycyjnych od ogólnej sytuacji rynkowej i generowanie dodatnich stóp procentowych niezależnie od tego, czy rynek jest niedźwiedzi, czy byczy.

Innymi słowy, fundusz hedgingowy, dzięki dźwigni finansowej i różnorodnym instrumentom inwestycyjnym, może zarabiać nawet przy spadkach na giełdzie, gdy inne fundusze tracą na wartości.

Jak działają fundusze hedgingowe w praktyce?

Celem funduszy hedgingowych jest stosowanie niekonwencjonalnych metod zwielokrotnienia kapitału w celu zmniejszenia ryzyka wahań wartości akcji funduszu oraz zabezpieczenia przed wahaniami rynku. Dlatego fundusz hedgingowy może zarabiać niezależnie od sytuacji rynkowej.

Ponieważ fundusze hedgingowe nie podlegają surowym zasadom zwykłych funduszy, mogą swobodnie inwestować i handlować instrumentami pochodnymi bez ograniczeń. Używają dźwigni, arbitrażu i krótkiej sprzedaży – jednym słowem wszystko, co możesz zarobić dużo w jak najkrótszym czasie.

Barierą dla inwestorów, którzy chcą inwestować w fundusz hedgingowy, jest często minimalna kwota do zaangażowania – nawet 1 milion USD. Inwestor musi również wziąć pod uwagę, że opłaty pobierane przez zarządzających funduszami hedgingowymi są obliczane na podstawie zysku generowanego przez fundusz.

Zasady działania

Portfel inwestycyjny mający przynieść znaczne zyski bogatym indywidualnym inwestorom lub inwestorom instytucjonalnym. Ponieważ są to zwykle zamknięte spółki komandytowe, fundusze hedgingowe są przedsięwzięciami prywatnymi niepodlegającymi regulacjom bankowym. Jednak fundusze zabezpieczające nie mogą publicznie zabiegać o inwestorów i muszą wymagać minimalnej wpłaty o wartości 1 miliona dolarów. W celu zwiększenia zysków, fundusze często korzystają z dźwigni finansowej. Ograniczone możliwości wykupu pozwalają wykorzystać niepłynne, długoterminowe inwestycje. Możliwość uzyskania większych zysków usprawiedliwia strukturę opłaty za zarządzanie „2 i 20” (zamiast 0,5% –1% za zarządzanie aktywami stosowane w typowych funduszach powierniczych). Fundusze hedgingowe generują również pokaźnie zyski dla banków inwestycyjnych, które oferują usługi takie jak handel akcjami, pożyczanie akcji, kompensowanie należności, instrumenty pochodne.

Początkowo fundusze hedgingowe łączyły długą pozycję atrakcyjnych, ale spekulacyjnych akcji, z pozycją krótką akcji o przeszacowanej wartości. Bez względu na to, co działo się na rynku fundusze zarabiały, ponosząc jednocześnie koszty zabezpieczania się przed stratami (stąd nazwa fundusze „zabezpieczające”). Od tego czasu ewoluowały w  stronę narzędzi inwestycyjnych, wykorzystujących zmienności koniunktury, oferowanych inwestorom, którzy są na tyle „odporni” (np. odważni, bogaci, spekulujący, chciwi), aby przetrzymywać niekorzystne tendencje rynkowe. Fundusze często specjalizują się w określonych strategiach inwestycyjnych, jak na przykład „strategie krótkich pozycji”, „arbitraż fuzji i przejęć”, „strategie makroekonomiczne”. Obecnie fundusze zabezpieczające przekształciły się w  każdego rodzaju spółki komandytowe, w  których wspólnicy – zarządcy funduszu – mają udział w zyskach inwestora. Tego typu fundusze bardzo się rozwinęły po załamaniu giełdowym w latach 2000–2001, kiedy to wielu bogatych inwestorów zdało sobie sprawę, że za pomocą indeksów giełdowych bardziej się nie wzbogacą. Fundusze hedgingowe często spotykają się z krytyką. W 2006 roku pewien znany niemiecki przedstawiciel rządu nazwał je „szarańczą” ze względu na to, że żerują na zwykle dobrze działających przedsiębiorstwach.

W zależności od przyjętej perspektywy jest to albo spekulacja, albo arbitraż. W przeciwieństwie do funduszy powierniczych, fundusze hedgingowe są bezwzględnie nastawione na wyniki i często wykazują wzmożoną aktywność akcjonariuszy. Ten aspekt ich zachowania czyni z nich siłę wymuszającą większą efektywność rynku. W 2019 roku istniało prawie 10 000 funduszy. Przeciętny fundusz dysponuje aktywami o wartości 120 milionów dolarów. Ponieważ ich inwestorzy są akredytowani i operują na zasadzie spółki, fundusze zabezpieczające są nieregulowane i zazwyczaj bardzo skryte (w ramach chronienia pozycji rynkowej oraz podporządkowania się ścisłym prawom, które zabraniają zabiegania o inwestorów).

Fundusz hedgingowy
Fundusze zabezpieczające
fundusze hedgingowe
fundusze hedgingowe

Fundusze hedgingowe wkroczyły także na rynki kredytowe, gdzie zaczynają konkurować z instytucjami finansowymi w sektorze przedsiębiorstw. Kiedy duże fundusze hedgingowe są finansowane długiem, wzrasta ryzyko, że wyprzedaż udziałów (wymagana przez wezwanie do zapłaty marży) wpłynie na stan rynku. W przypadku jednego z  najsłynniejszych funduszy, „Long-Term Capital Management Fund”, LTCM w 1998 roku, potencjalne skutki uboczne takiego desperackiego posunięcia wystarczyły, aby sprawić, że Rezerwa Federalna przybyła z dofinansowaniem ratunkowym.

Czym jest Hedge fund ?

Hedge fund jest to rodzaj funduszu inwestycyjnego. Polska nazwa to fundusz hedgingowy. Aktywnie zarządzany fundusz nastawiony na osiąganie zysków w różnych warunkach rynkowych. W przeciwieństwie do tradycyjnych funduszy, zarządzający nie koncentruje się na naśladowaniu lub przełamywaniu rynkowego benchmarku. W tym celu wykorzystuje szersze możliwości inwestycyjne, np. krótka sprzedaż, arbitraż, dźwignia finansowa i inne.

Charakterystyczną cechą jest metoda wynagradzania menedżerów, w zależności od osiąganych zysków, stąd dochody kierownictwa są bardzo spektakularne. Fundusze hedgingowe zwykle nie są dostępne dla szerokiego grona inwestorów, mają wysokie limity depozytów, np. od miliona dolarów w górę. W zależności od miejsca rejestracji i jurysdykcji podlegają one odpowiednim organom nadzoru rynku.

Szczegółowe cechy charakteryzujące działalnośd funduszy hedgingowych

Stopa zwrotu, ryzyko

Podstawowym celem działalności każdego funduszu hedgingowego jest realizacja
ponadprzeciętnej stopy zwrotu z inwestycji. Na podstawie historycznych badań
wyników funduszy hedgingowych oraz indeksów akcji i obligacji dostrzeżono relatywnie wysoką efektywność inwestycji w hedge funds, która odzwierciedlona jest w korzystnej na tle innych inwestycji relacji pomiędzy stopą zwrotu i ryzykiem. Aby tego dokonać zarządzający funduszami gotowi są akceptować podwyższone ryzyko. Fundusze te są kategorią inwestycji wysoce spekulacyjnych, często niezabezpieczonych. Wysoki poziom dźwigni, stosowanie krótkiej sprzedaży czy szerokiej gamy instrumentów pochodnych może powodować zwiększony poziom ryzyka.

Cechą wynikającą z polityki dążenia do ponadprzeciętnej stopy zwrotu jest
ukierunkowanie tego typu funduszy na zysk absolutny (niezależny od aktualnej sytuacji
rynkowej), a nie na przekroczenie benchmarku jak się to ma w przypadku tradycyjnych
funduszy inwestycyjnych.

Kapitał

Fundusze hegingowe podobnie jak wszystkie inne formy wspólnego inwestowania,
aby móc lokować kapitał w inwestycje potrzebują zaangażowanych w nie środków.
Wyróżnia się dwa źródła pozyskiwania środków przez fundusze:

  • Sponsorzy (zarządzający funduszem) – udziały te są niezbywalne, a dochód z
    ich tytułu wynika ze zmiany wartości aktywów oraz z opłat za zarządzanie i
    prowizji od osiągniętego wyniku.
  • Inwestorzy – udziały zbywalne, których rentowność zależna jest od zmiany
    wartości aktywów netto funduszu, skorygowanej o prowizje.

Jako, że hedge funds mają najczęściej charakter funduszy otwartych, emitują jednostki
uczestnictwa lub akcje skierowane bezpośrednio do inwestorów jednak dzieje się to
sporadycznie. Cena udziałów jest równa wartości aktywów netto funduszu podzielonej
przez liczbę jednostek uczestnictwa. Z uwagi na fakt, że fundusz nie dokonuje wypłat
z zysku i względnie rzadko wykupuje tytuły uczestnictwa, obrót nimi koncetruje się
wśród inwestorów. Inwestorzy to zwykle klienci instytucjonalni. Wśród nich znajdują
się także instytucje zaufania publicznego, jak fundusze emerytalne czy fundacje.
Podmiotami inwestującymi w hedge funds stają się nawet niektóre uczelnie (np. The
University of Chicago), a także zamożne osoby fizyczne, obsługiwane przez segment
private banking. Minimalna kwota wymagana przy rozpoczęciu inwestycji w fundusze
hedgingowe wynosi 250 tys. USD. Fundusze funduszy umożliwiają inwestowanie
również mniej zamożnym klientom, obniżając kwotę pierwszego wkładu do 25 tys.
USD. W niektórych krajach występuje dodatkowy wymóg akredytacyjny, mający na
celu potwierdzenie zamożności inwestora.

Przejrzystośd polityki inwestycyjnej i regulacje

Przejrzystość polityki

Cechą charakterystyczną funduszy hedge jest niska przejrzystość prowadzonej przez
nie polityki inwestycyjnej. Nie posiadają wypracowanych standardów prezentacji
wyników na wzór wykorzystywanych w ocenie funduszy inwestycyjnych czy portfeli
zarządzanych przez firmy Asset Management. Inwestorzy chcąc zidentyfikować
zaangażowanie funduszy mają jedynie do dyspozycji ich sprawozdania finansowe i
dodatkowe informacje sporządzane przez banki współpracujące z funduszami.
Jednakże hedge funds nie mają obowiązku publikowania sprawozdań finansowych,
dlatego wszelkie dane na temat całego sektora mają jedynie charakter szacunkowy.
Dodatkowo sprawozdania finansowe nie podlegają obowiązkowi audytu. Brak jest
jednolitych zasad wyceny aktywów i obowiązków informacyjnych.

Nadzór i regulacje

Ze strony organów państwowych w właściwie nie występuje nadzór. Co więcej
dotychczas, zarządzający funduszy hedgingowych nie podlegali żadnym obowiązkom
rejestracyjnym ani weryfikacji ich wiedzy czy etyki zawodowej (ostatnie regulacje w
USA nakładają obowiązek rejestracji zarządzających.
Międzynarodowy charakter funduszy hedgingowych przy braku odrębnych
uregulowań stanowi duże wyzwanie dla instytucji nadzorujące rynki finansowe.
Istnieją poważne argumenty przemawiające za wprowadzeniem regulacji na szczeblu
międzynarodowy. należą do nich takie argumenty jak: konieczność zapewnienia
stabilności rynków finansowych, bezpieczeństwa inwestorów, przestrzegania
standardów uczciwej praktyki oraz integracji systemów finansowych.

Płynność

Inwestycje w tytuły uczestnictwa funduszy hedgingowych odznaczają się niską
płynnością (podobnie jak w przypadku private quity). Inwestorzy mają możliwość
realizacji transakcji kupna bądź sprzedaży pomiędzy sobą na rynku wtórnym, a także
okresowego zbywania jednostek, jednakże ma to miejsce nie częściej niż raz na
kwartał przy zachowaniu okresu karencji* (wynoszącego od 1 roku do 5 lat). Takie
ograniczenia ze strony funduszu wynikają z chęci realizacji strategii średnio- i
długoterminowej, a także inwestowania w aktywa o ograniczonej zbywalności.

Wynagrodzenie zarządzających

Zarządzający w zamian za inwestowanie środków funduszu otrzymują
wynagrodzenie. W zależności od przyjętej koncepcji na wynagrodzenie mogą składać
się różne elementy.

I koncepcja
Wynagrodzenie jest sumą:

  • Prowizji za zarządzanie
  • Prowizji od wzrostu wartości portfela

Cechy:

  • Wysokość prowizji za zarządzanie: między 1-4% wartości portfela
    aktywów
  • Wysokość prowizji od wzrostu wartości portfela: około 20% (jednak
    zdarzają się znacznie wyższe, sięgające 50%)
  • Częstotliwość płatności prowizji: miesięcznie, tygodniowo lub kwartalnie

Często stosowana jest zasada „2 i 20”, tzn. prowizja za zarządzanie równa jest 2%
rocznie a prowizja od wzrostu wartości aktywów wynosi 20%. Prowizje potrącane są
ze środków, które inwestor powierza funduszowi w zarządzanie.

Efekt:

Taki mechanizm wynagradza zarządzających w momencie gdy wypracują zysk,
jednak może prowadzić do podejmowania przez nich nadmiernego ryzyka
inwestycyjnego.

II koncepcja

Mechanizm high watermarks – prowizja wypłacana jest od różnicy między wartością
funduszu w danym roku a jego wartością w roku poprzednim, ale tylko wtedy gdy
aktualna wartość przekracza historyczne maksimum. Inwestorzy dodatkowo płacą
prowizję za zarządzanie.

Efekt:

Taki mechanizm ogranicza wypłatę dla zarządzających, w przypadku braku
systematycznego wzrostu funduszu, ale jednocześnie wiąże się z podejmowaniem
większego ryzyka przez zarządzających. Ma to swoje odzwierciedlenie w wysokiej
zmienności stóp zwrotu funduszy wykorzystujących tę koncepcję. Dodatkową wadą
tej koncepcji jest fakt, że zarządzający którego fundusz zanotował stratę, traci
motywację do dalszego zarządzania portfelem.

Alternatywne koncepcje

  • Hurdle rates – wypłata prowizji ma miejsce jeśli wynik funduszu przekroczy
    zdefiniowany benchmark
  • Claw back – zarządzający są zobowiązani do zwrotu części bądź całości
    prowizji od wzrostu wartości aktywów netto funduszu, j eśli w kolejnych
    okresach wartość aktywów netto obniży się

W obu przypadkach inwestor płaci prowizję zarówno za zaangażowanie jak i wzrost
wartości aktywów netto (z uwzględnieniem mechanizmów Hurdle rates i Claw back)
Odrębną kategorię prowizji stanowi prowizja z tytułu wycofania środków. Prowizja
naliczana jest w okresie karencji tylko w momencie gdy inwestor chce wycofać swoje zaangażowanie. Taka sytuacja wymusza na funduszu upłynnienie części aktywów co
znacząco utrudnia realizację założonej strategii inwestycyjnej. Fundusze
wprowadzając taki rodzaj prowizji mają na celu promowanie inwestycji
długoterminowych.

Aspekty organizacyjno-prawne

Portfel funduszu hedgingowego jest powierzony w zarządzanie wyspecjalizowanej firmie,
która zatrudnia doradców inwestycyjnych (uprawnionych do wykonywania tego zawodu
na mocy licencji nadanej im przez odpowiednie organy – w przypadku Polski, KNF).
Regułą jest, że to nie fundusz a firma zarządzająca zatrudnia specjalistów. Firma
zarządzająca, a także pojedynczy menedżerowie mogą zarządzać więcej niż jednym
funduszem hedgingowym. Odrębnym tematem są kwestie rejestracji funduszu hedgingowego, a firmy zarządzającej nim:

  • Fundusze hedgingowe – ich lokalizacja przypada zwykle na na kraje
    charakteryzujące się korzystnym otoczeniem prawno-podatkowym, czyli np. USA,
    Irlandia oraz tzw. raje podatkowe, inaczej terytoria offshore (Bermudy, Bahamy,
    Kajmany, Wyspy Dziewicze);
  • Firmy zarządzające funduszami hedge – najczęściej zlokalizowane w
    renomowanych centrach finansowych, ok. 67% podmiotów (w sensie wartości
    zarządzanych aktywów) przypada na Stany Zjednoczone, 22% Europę (z czego
    około 80% w samym Londynie), 8% Azję, zaś w pozostałych częściach świata
    tylko 4%.

Outsourcing działań

Do prawidłowego funkcjonowania fundusze hedge potrzebują wsparcia ze strony
zewnętrznych podmiotów. Wobec tego zasadne jest stwierdzenie, że działalność hedge
funds opiera się na maksymalizacji wykorzystania outsourcingu.

Zadania poszczególnych podmiotów wspomagających:

  • Zarządzający funduszem – skupiają się na realizacji wybranych strategii
    handlowych, a działania obsługowe zlecają administratorom
  • Prime broker – finansowanie, rozliczanie i rozrachunek transakcji, usługi
    powiernicze, usługi zarządzania ryzykiem, wsparcie operacyjne, doradztwo,
    konsultacje, przedstawienie zarządzających potencjalnym klientom
  • Administrator – utworzenie funduszu, wycena aktywów netto funduszu,
    prowadzenie księgowości, usługi prawne, wsparcie sprawozdawcze, przetwarzanie
    transakcji inwestorów
  • Powiernik – usługi powiernicze w tym przede wszystkim zabezpieczenie wartości
    aktywów, zgodnie z interesem inwestorów funduszu hedgingowego. Usługi
    powiernicze mogą być pełnione przez instytucję prime broker, ale wówczas
    aktywa traktowane są jako zabezpieczenie, a to oznacza większe ryzyko dla
    inwestorów

Różnice w działalności funduszy hedge na tle innych form wspólnego
inwestowania

Pomimo wielu podobieństw pomiędzy funduszami hedgingowymi a pozostałymi formami
wspólnego inwestowania, a także podleganiu stopniowej wzajemnej konwergencji, można
wciąż wyodrębnić charakterystyczne różnice pomiędzy tymi instytucjami.

Fundusze hedge (FH) a zamknięte fundusze inwestycyjne (ZFI):

  • Polityka inwestycyjna FH jest bardziej agresywna,
  • Horyzont inwestycyjny FH jest znacznie dłuższy od okresu inwestowania przez
    ZFI, a częstotliwość wypłat zdecydowanie niższa,
  • FH wykorzystują szersze instrumentarium w swoich strategiach inwestycyjnych
    (instrumenty pochodne, dźwignia finansowa, krótka sprzedaż)
  • Ograniczony krąg potencjalnych inwestorów FH
  • Zarządzający ZFI nie angażują własnych środków w inwestycje funduszu
    (odwrotnie niż w przypadku FH)
  • Brak regulacji nadzorczych w przypadku FH
  • Analizowanie wyników ZFI pod kątem benchmarku, natomiast dla FH kluczowy
    jest wynik absolutny
  • Konieczność dokonywania przez fundusze zamknięte codziennej wyceny portfela
    na wypadek jego upłynnienia

Fundusze hedge (FH) a fundusze private equity (PE):

  • FH w większym stopniu przypominają formułę funduszy otwartych, natomiast PE
    zwykle występują w fomie funduszy zamkniętych ze zdefiniowanym i długim
    okresem oczekiwania na zwrot środków (zazwyczaj 5 lat)
  • Kluczowa miara wyniku FH, czyli wartość netto aktywów, szacowana jest w
    oparciu o codzienną wycenę. W przypadku PE wycena aktywów jest możliwa
    dopiero po ich sprzedaży
  • FH są tworzone na czas nieokreślony, podczas gdy PE na czas określony (10-12
    lat)
  • Prowizje płacone zarządzającym FH nie są nigdy zwracane. W przypadku
    funduszy PE występuje mechanizm claw back (jeśli podstawą rozliczenia jest
    wynik na kilku następujących po sobie transakcjach i prowizje są płatne w ratach,
    a ostatnie transakcje przyniosą stratę, wówczas zarządzający jest zobligowany
    zwrócić prowizję, tak aby jej poziom odpowiadał wyłącznie zyskowi z całego
    pakietu transakcji)

Wyniki Funduszu inwestycyjnego

Wyniki funduszu inwestycyjnego to wyniki uzyskane w przeszłości przez fundusz inwestycyjny. Jest to najczęściej brany pod uwagę parametr funduszu, który jest porównywany i oceniany przez inwestorów. Pokazuje, jak fundusz zarządzał w różnych warunkach rynkowych w przeszłości. Zdefiniowane okresy, w których prezentowane są wyniki historyczne, są tradycyjnie akceptowane. Są to pełne lata kalendarzowe (np. 2021, 2020, 2019) i miesięczne (1-3-6 miesięcy), roczne (1-3-5-10 lat), od początku danego roku kalendarzowego i od początku istnienie funduszu. Wyniki te mają wartość historyczną i nie gwarantują, że zostaną powtórzone w przyszłości.