Strefy czasowe na świecie

1893

Cała Ziemia jest umownie podzielona na strefy czasowe. Granice stref czasowych znajdują się w przybliżeniu co 15 stopni długości geograficznej. Skąd się wziął podział na strefy czasowe z granicami co 15 stopni? Ziemia wykonuje pełny obrót w ciągu 24 godzin, w momencie gdy Słońce wschodzi (na południe) przesuwa się ze wschodu na zachód z prędkością 360/24, czyli 15 stopni na godzinę.

Południk zerowy przebiega przez Londyn, strefa czasowa otaczająca ten południk jest zerową strefą czasową, a jego czas nazywany jest uniwersalnym czasem koordynowanym (UTC). Polska znajduje się w strefie czasowej przylegającej do strefy zerowej na zachodzie, a kraj posiada czas UTC+1, który jest o godzinę późniejszy od uniwersalnego czasu koordynowanego (UTC).

Do niedawna czas ten był określany przez Słońce i zależał od obrotów Ziemi. Obecnie oficjalny czas jest określany przez zegary atomowe znajdujące się w laboratoriach na całym świecie. Zegary te są koordynowane przez systematyczne porównania, tak że jest na nich dokładnie ten sam czas.

Geneza i zasady podziału na strefy

Wszystkie punkty na tym samym południku mają ten sam czas lokalny (lokalny). Każda zmiana długości geograficznej powoduje zmianę czasu lokalnego – gdy ludzie zaczęli poruszać się coraz częściej i szybciej, stawało się to bardzo niewygodne. Uniwersalny czas i strefy czasowe zostały zaproponowane w 1878 roku przez kanadyjskiego wynalazcę Sandforda Fleminga, a wprowadzone w 1884 roku.

Cała Ziemia została podzielona na 24 strefy czasowe, każda o szerokości 15°. W praktyce, strefy czasowe z granicami południków obowiązują tylko dla mórz i oceanów. Na lądzie ich kształt został zmodyfikowany tak, że istnieje tylko jedna strefa czasowa dla małych i średnich państw. Większe kraje znajdują się zazwyczaj w kilku strefach czasowych (np. Stany Zjednoczone, Kanada, Brazylia, Rosja, Australia), choć nie jest to regułą – w Chinach istnieje jedna strefa czasowa, choć różnica w czasie słonecznym między wschodnią a zachodnią prowincją wynosi ponad 3 godziny.

Poza strefami standardowymi, pomiędzy którymi różnice czasowe mierzone są w pełnych godzinach, istnieją strefy o różnicy 30 minut (w tym UTC+3:30 używane w Iranie) lub kwadrans (w tym UTC+5:45 w Nepalu). W przeszłości istniały również strefy o bardziej nieregularnych różnicach, takie jak UTC+0:20, stosowane w Holandii przed II wojną światową.

Na strefę czasową w danym kraju często wpływa czas używany w krajach sąsiednich. Na przykład Hiszpania i Francja znajdują się w strefie UTC+1:00, wspólnej dla dużej części Europy, choć znajdują się one na obszarach o długości geograficznej odpowiadającej strefie UTC+0:00. Strefa czasowa w Hiszpanii została zmieniona z UTC+0:00 na UTC+1:00 po dojściu do władzy generała Franco, który chciał symbolicznie zbliżyć kraj do nazistowskich Niemiec. Tej samej zmiany dokonano we Francji pod naciskiem Hitlera po kapitulacji kraju w 1940 roku. W Hiszpanii, po demokratyzacji, debata o zmianie strefy czasowej odbywała się kilkakrotnie – za każdym razem kończąc się status quo. Na niektórych wyspach Oceanu Spokojnego na wschód od południka 180° (tj. Oceanu Spokojnego) strefa czasowa była zmieniana kilkakrotnie. Na niektórych wyspach Oceanu Spokojnego na wschód od południka 180° (tj. na Oceanie Spokojnym) strefa czasowa była zmieniana kilkakrotnie. Tokelau lub Tonga, więzi polityczne i ekonomiczne z krajami półkuli wschodniej (Australia, Nowa Zelandia) spowodowały dostosowanie stref niestandardowych, takich jak UTC+14:00, które przesuwając się 24 godziny do przodu od standardowych stref UTC-10:00 dla tych długości, zapewniają zgodność z tymi krajami (jednocześnie jednak istnieje różnica do 26 godzin pomiędzy tymi wyspami i podobnie położonymi terytoriami, na których strefy te nie działają).

Linia zmiany daty

Międzynarodowa linia zmiany daty biegnie wzdłuż granicy strefy od UTC+12:00 do +14:00 i UTC-12:00, częściowo pokrywając się z południkiem 180°. Czas terytoriów na zachód od tej linii jest przesunięty o 24 godziny do przodu od czasu terytoriów na wschód od tej linii; np. Fidżi (UTC+12:00) jest zawsze tym samym czasem co na wyspie Baker (UTC-12:00), chociaż data jest trwale inna o jeden dzień.

Lista stref czasowych i terytoriów w nich leżących

UTC-12:00

Strefa całoroczna

  •  Baker
  •  Howland

UTC-11:00

Strefa całoroczna

  •  Jarvis
  •  Kingman
  •  Midway
  •  Niue
  •  Palmyra
  •  Samoa Amerykańskie

UTC-10:00

Strefa całoroczna

  •  Johnston
  •  Polinezja Francuska (Wyspy Tubuai, Tuamotu, Wyspy Towarzystwa)
  •  Stany Zjednoczone (Hawaje)
  •  Wyspy Cooka

Półkula północna. Czas letni: UTC-9:00

  •  Stany Zjednoczone (Aleuty)

UTC-09:30

Strefa całoroczna

  •  Polinezja Francuska (Markizy)

UTC-09:00

Strefa całoroczna

  •  Polinezja Francuska (Wyspy Gambiera)

Półkula północna. Czas letni: UTC-8:00

  •  Stany Zjednoczone (Alaska)

UTC-08:00

Strefa całoroczna

  •  Wyspa Clippertona
  •  Pitcairn

Półkula północna. Czas letni: UTC-7:00

  •  Kanada (zachód)
  •  Meksyk (Kalifornia Dolna)
  •  Stany Zjednoczone (zachód)

UTC-07:00

Strefa całoroczna

  •  Meksyk (Sonora)
  •  Stany Zjednoczone (Arizona)

Półkula północna. Czas letni: UTC-6:00

  •  Kanada (środkowy zachód)
  •  Meksyk (zachód)
  •  Stany Zjednoczone (środkowy zachód)

UTC-06:00

Strefa całoroczna

  •  Belize
  •  Chile (Wyspa Wielkanocna)
  •  Ekwador (Prowincja Galápagos)
  •  Gwatemala
  •  Honduras
  •  Kanada (Saskatchewan)
  •  Kostaryka
  •  Nikaragua
  •  Salwador

Półkula północna. Czas letni: UTC-5:00

  •  Kanada (środkowy wschód)
  •  Meksyk (środek i wschód)
  •  Stany Zjednoczone (środkowy wschód)

UTC-05:00

Strefa całoroczna

  •  Ekwador
  •  Jamajka
  •  Haiti
  •  Kajmany
  •  Kolumbia
  •  Panama
  •  Peru

Półkula północna. Czas letni: UTC-4:00

  •  Bahamy
  •  Kanada (środkowy wschód) – EST
  •  Kuba
  •  Stany Zjednoczone (wschód) – EST
  •  Turks i Caicos

UTC-04:00

Strefa całoroczna

  •  Anguilla
  •  Antigua i Barbuda
  •  Antyle Holenderskie
  •  Aruba
  •  Barbados
  •  Boliwia
  •  Brazylia (zachód)
  •  Brytyjskie Wyspy Dziewicze
  •  Dominika
  •  Dominikana
  •  Gwadelupa
  •  Grenada
  •  Gujana
  •  Kanada (wschodni Quebec)
  •  Martynika
  •  Montserrat
  •  Portoryko
  •  Saint Kitts i Nevis
  •  Saint Lucia
  •  Saint Vincent i Grenadyny
  •  Trynidad i Tobago
  •  Wenezuela
  •  Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych

Półkula północna. Czas letni: UTC-3:00

  •  Bermudy
  •  Grenlandia (północny zachód)
  •  Kanada (wschód)

Półkula południowa. Czas letni: UTC-3:00

  •  Argentyna (prowincja San Luis)
  •  Brazylia (środek)
  •  Chile
  •  Falklandy
  •  Paragwaj

UTC-03:30

Półkula północna. Czas letni: UTC-2:30

  •  Kanada (Nowa Fundlandia)

UTC-03:00

Strefa całoroczna

  •  Argentyna (bez prowincji San Luis)
  •  Brazylia (północny wschód)
  •  Gujana Francuska
  •  Surinam
  •  Urugwaj

Półkula północna. Czas letni: UTC-2:00

  •  Grenlandia
  •  Saint-Pierre i Miquelon

Półkula południowa. Czas letni: UTC-2:00

  •  Brazylia (południowy wschód)

UTC-02:00

Strefa całoroczna

  •  Brazylia (wyspy atlantyckie)
  •  Georgia Południowa i Sandwich Południowy

UTC-01:00

Strefa całoroczna

  •  Republika Zielonego Przylądka

Półkula północna. Czas letni: UTC+0:00

  •  Grenlandia (wschód)
  •  Portugalia (Azory)

UTC±00:00

Strefa całoroczna

  •  Burkina Faso
  •  Gambia
  •  Ghana
  •  Gwinea
  •  Gwinea Bissau
  •  Islandia
  •  Liberia
  •  Mali
  •  Maroko
  •  Mauretania
  •  Sahara Zachodnia
  •  Senegal
  •  Sierra Leone
  •  Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha
  •  Togo
  •  Wybrzeże Kości Słoniowej
  •  Wyspa Bouveta
  •  Wyspy Świętego Tomasza i Książęca

Półkula północna. Czas letni: UTC+1:00

  •  Guernsey
  •  Hiszpania (Wyspy Kanaryjskie, Hiszpańskie posiadłości w Afryce Północnej)
  •  Irlandia
  •  Jersey
  •  Portugalia
  •  Wielka Brytania
  •  Wyspa Man
  •  Wyspy Owcze

UTC+01:00

Strefy czasowe w Europie

Strefa całoroczna

  •  Algieria
  •  Angola
  •  Benin
  •  Czad
  •  Tunezja
  •  Demokratyczna Republika Konga (zachód)
  •  Gabon
  •  Gwinea Równikowa
  •  Kamerun
  •  Kongo
  •  Niger
  •  Nigeria
  •  Republika Środkowoafrykańska

Półkula północna. Czas letni: UTC+2:00

  •  Albania
  •  Andora
  •  Austria
  •  Belgia
  •  Bośnia i Hercegowina
  •  Chorwacja
  •  Czarnogóra
  •  Czechy
  •  Dania
  •  Francja
  •  Gibraltar
  •  Hiszpania
  •  Holandia
  •  Jan Mayen
  •  Kosowo
  •  Liechtenstein
  •  Luksemburg
  •  Macedonia Północna
  •  Malta
  •  Monako
  •  Niemcy
  •  Norwegia
  •  Polska
  •  San Marino
  •  Serbia
  •  Słowacja
  •  Słowenia
  •  Svalbard
  •  Szwajcaria
  •  Szwecja
  •  Watykan
  •  Węgry
  •  Włochy

Półkula południowa. Czas letni: UTC+2:00

  • Brak od września 2017.

UTC+02:00

Strefa całoroczna

  •  Botswana
  •  Burundi
  •  Demokratyczna Republika Konga (wschód)
  •  Egipt
  •  Libia
  •  Lesotho
  •  Malawi
  •  Mozambik
  •  Namibia (od września 2017)
  •  Południowa Afryka
  •  Rosja (Obwód kaliningradzki)
  •  Rwanda
  •  Eswatini
  •  Zambia
  •  Zimbabwe

Półkula północna. Czas letni: UTC+3:00

  •  Akrotiri i Dhekelia
  •  Bułgaria
  •  Cypr
  •  Cypr Północny
  •  Estonia
  •  Finlandia
  •  Grecja
  •  Izrael
  •  Jordania
  •  Liban
  •  Litwa
  •  Łotwa
  •  Mołdawia
  •  Palestyna
  •  Rumunia
  •  Syria
  •  Ukraina

UTC+03:00

Strefa całoroczna

  •  Arabia Saudyjska
  •  Bahrajn
  •  Białoruś
  •  Dżibuti
  •  Erytrea
  •  Etiopia
  •  Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne (Wyspy Rozproszone)
  •  Irak
  •  Jemen
  •  Katar
  •  Kenia
  •  Komory
  •  Kuwejt
  •  Madagaskar
  •  Majotta
  •  Rosja (większość europejskiej części kraju)
  •  Somalia
  •  Sudan
  •  Sudan Południowy
  •  Tanzania
  •  Turcja
  •  Uganda

UTC+03:30

Półkula północna. Czas letni: UTC+4:30

  •  Iran

UTC+04:00

Strefa całoroczna

  •  Armenia
  •  Azerbejdżan
  •  Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne (Wyspy Crozeta)
  •  Gruzja
  •  Mauritius
  •  Oman
  •  Reunion
  •  Rosja (Obwód samarski i Udmurcja)
  •  Seszele
  •  Zjednoczone Emiraty Arabskie

UTC+04:30

Strefa całoroczna

  •  Afganistan

UTC+05:00

Strefa całoroczna

  •  Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne (Wyspy Kerguelena oraz Święty Paweł i Amsterdam)
  •  Kazachstan (zachód)
  •  Malediwy
  •  Rosja (zachodnia część azjatycka)
  •  Tadżykistan
  •  Turkmenistan
  •  Uzbekistan
  •  Wyspy Heard i McDonalda

Półkula północna. Czas letni: UTC+6:00

  •  Pakistan

UTC+05:30

Strefa całoroczna

  •  Indie
  •  Sri Lanka

UTC+05:45

Strefa całoroczna

  •  Nepal

UTC+06:00

Strefa całoroczna

  •  Bangladesz
  •  Bhutan
  •  Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego
  •  Kazachstan (środek i wschód)
  •  Kirgistan
  •  Rosja (Kraj Ałtajski, obwód nowosybirski, obwód omski, obwód tomski i Republika Ałtaju)

UTC+06:30

Strefa całoroczna

  •  Mjanma
  •  Wyspy Kokosowe

UTC+07:00

Strefa całoroczna

  •  Indonezja (zachód)
  •  Kambodża
  •  Laos
  •  Mongolia (zachód)
  •  Rosja (środkowo-zachodnia część azjatycka)
  •  Tajlandia
  •  Wietnam
  •  Wyspa Bożego Narodzenia

UTC+08:00

Strefa całoroczna

  •  Australia (Australia Zachodnia)
  •  Brunei
  •  Chiny
  •  Filipiny
  •  Indonezja (środek)
  •  Malezja
  •  Mongolia (środek i wschód)
  •  Rosja (Obwód irkucki, Buriacja i Kraj Zabajkalski)
  •  Singapur
  •  Tajwan

UTC+09:00

Strefa całoroczna

  •  Indonezja (wschód)
  •  Japonia
  •  Korea Południowa
  •  Korea Północna
  •  Palau
  •  Rosja (środkowa część azjatycka)
  •  Timor Wschodni

UTC+09:30

Strefa całoroczna

  •  Australia (Terytorium Północne)

Półkula południowa. Czas letni: UTC+10:30

  •  Australia (Australia Południowa)

UTC+10:00

Strefa całoroczna

  •  Australia (Queensland)
  •  Guam
  •  Mariany Północne
  •  Mikronezja (zachód)
  •  Papua-Nowa Gwinea
  •  Rosja (środkowy wschód)

Półkula południowa. Czas letni: UTC+11:00

  •  Australia (południowy wschód)

UTC+10:30

Półkula południowa. Czas letni: UTC+11:00

  •  Australia (Lord Howe)

UTC+11:00

Strefa całoroczna

  •  Mikronezja (wschód)
  •  Nowa Kaledonia
  •  Rosja (wschodnia Jakucja)
  •  Vanuatu
  •  Wyspy Salomona

UTC+11:30

Strefa całoroczna

  •  Norfolk

UTC+12:00

Strefa całoroczna

  •  Fidżi
  •  Kiribati (Wyspy Gilberta)
  •  Nauru
  •  Rosja (daleki wschód)
  •  Tuvalu
  •  Wake
  •  Wallis i Futuna
  •  Wyspy Marshalla

Półkula południowa. Czas letni: UTC+13:00

  •  Nowa Zelandia

UTC+12:45

Półkula południowa. Czas letni: UTC+13:45

  •  Nowa Zelandia (Wyspy Chatham)

UTC+13:00

Strefa całoroczna

  •  Kiribati (Wyspy Feniks)
  •  Tonga

Półkula południowa. Czas letni: UTC+14:00

  •  Samoa

UTC+14:00

Strefa całoroczna

  •  Kiribati (Line Islands)