Gospodarka otwarta

437

Gospodarka otwarta, w gospodarce politycznej to stopień, w jakim transakcje niekrajowe (import i eksport) mają miejsce i wpływają na wielkość i wzrost gospodarki krajowej. Stopień otwartości jest mierzony rzeczywistą wielkością zarejestrowanego importu i eksportu w ramach gospodarki narodowej, znaną również jako wskaźnik Impex. Miara ta jest obecnie wykorzystywana przez większość ekonomistów politycznych w analizie empirycznej wpływu i konsekwencji handlu na sytuację społeczno-gospodarczą kraju.

Pochodzenie otwartości gospodarczej (ang. Origins of Economic Openness)

Pojęcie otwartości ekonomicznej po raz pierwszy pojawiło się w literaturze porównawczej gospodarki politycznej na początku lat osiemdziesiątych. Jednak, jako pojęcie, otwartość ekonomiczna ma znacznie dłuższą historię, szczególnie w dziedzinie ekonomii międzynarodowej. W rzeczywistości historia badania przyczyn i skutków otwartej gospodarki sięga XVIII wieku i zajmuje ważne miejsce w twórczości klasycznych ekonomistów, takich jak Adam Smith i David Ricardo. Ci klasyczni ekonomiści byli zaniepokojeni konsekwencjami handlu międzynarodowego dla gospodarki krajowej, a także pozytywnymi i negatywnymi skutkami wolnego handlu. Pierwotnie analiza skupiała się na wymianie towarowej i kursach walutowych, obecnie zaś skupia się bardziej na konsekwencjach otwartości gospodarczej na krajowe systemy gospodarcze jako takie.

Otwartość w gospodarce istnieje od czasów spadków liberalizmu gospodarczego i rozwoju przemysłowego w drugiej połowie XIX wieku. Na przykład, urodzony w Wielkiej Brytanii historyk ekonomii Angus Maddison w 1995 r. doniósł, że w latach 1973-1992 wzrost wielkości światowego handlu wynosił 3,4% (średnio) w latach 1870-1913 i 3,7%. W tym samym czasie jednak ceny (stałe dolary z 1990 r.) wzrosły 12 razy. Ponadto, w tym okresie na całym świecie gwałtownie wzrosła liczba krajów, których to dotyczyło. Jednocześnie spadały koszty pracy, więc nastąpiło przesunięcie lokacji przemysłu i dominował liberalizm gospodarczy (lub wolny handel), co oznaczało, że krajowy wzrost gospodarczy stał się bardziej zależny od ruchów na rynku światowym. I odwrotnie, ale jednocześnie nastąpiła demokratyzacja, choć na różnych falach w czasie, co zmieniło rolę państwa w większości krajów. Rezultatem tych zmian było powstanie państwa opiekuńczego, a także idei ekonomii dobrobytu. Wzajemne oddziaływanie to znalazło się u podstaw badań ekonomistów politycznych nad skutkami otwartości gospodarczej. Niektórzy autorzy obawiali się efektu wypierania wydatków publicznych jako szkodliwego dla gospodarki narodowej i jej konkurencyjnego charakteru. Inni argumentowali, że ekonomia dobrobytu jest ważniejsza od państwa opiekuńczego. W tej opinii korzystny wpływ handlu międzynarodowego i związanej z nim działalności krajowej przeważałby i wytwarzałby dobrobyt w kategoriach redystrybucji dochodów, zamożności w kategoriach wyższego poziomu produktu krajowego brutto (PKB) na mieszkańca oraz dobrobytu w ogóle.

Otwartość gospodarcza i rozwój

W tabeli przedstawiono pewne wskaźniki porównawcze w odniesieniu do otwartości i zmian społeczno-gospodarczych. Została ona dostosowana na podstawie raportu Maddison’s Monitoring the World Economy 1820-1992 (1995). Dane w tabeli zostały obliczone w następujący sposób: Impex = import + eksport/PKB w ujęciu procentowym; Wzrost Gospodarczy = roczna zmiana w ujęciu procentowym; Nierówność = udział w dochodzie 20 procent populacji.

Otwartość gospodarcza 1980Otwartość gospodarcza: 1998Wzrost gospodarczy: 1970 rWzrost gospodarczy: 1998Nierówność: 1960 rNierówność: 1989 r
Członkowie OECD70,576,45.22.646,940,6
Europa Środkowo-Wschodnia65,492,26,8-4,238,546,9
Azja Południowo-Wschodnia110,8117,17.45.249,245,1
Ameryka Łacińska53,563,75.23.859,652,7
Afryka Subsaharyjska71,267,84.62.545,649,0
średnia74,383,45.81,9547,9

Poziomy te, z wyjątkami, są na ogół podobne w odniesieniu do otwartości gospodarczej. W związku z tym można by oczekiwać wyższego poziomu wzrostu gospodarczego prawie wszędzie i pewnego zmniejszenia nierówności w większości regionów. Tak jednak nie jest. Handel międzynarodowy rzeczywiście łączy dany kraj z gospodarką światową. Nie zmniejsza on jednak jego poziomu zamożności i nie zawsze prowadzi do większego wzrostu gospodarczego i nierówności w dochodach. Literatura wyjaśnia ten słaby związek, wskazując z jednej strony na czynniki demograficzne i geograficzne, a z drugiej na czynniki polityczne.