Ekonomia klasyczna

681

Ekonomia klasyczna to angielska szkoła myśli ekonomicznej, która powstała pod koniec XVIII wieku z Adamem Smithem i która osiągnęła dojrzałość w dziełach Davida Ricardo i Johna Stuarta Milla. Teorie klasycznej szkoły, która dominowała myślenie ekonomiczne w Wielkiej Brytanii do około 1870 roku, koncentrowały się na wzroście gospodarczym i wolności ekonomicznej, podkreślając idee leseferyzmu i wolnej konkurencji.

Wiele z podstawowych pojęć i zasad ekonomii klasycznej zostało przedstawionych w “An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations” (1776) Smitha. Zdecydowanie przeciwstawiając się merkantylistycznej teorii i polityce, która panowała w Wielkiej Brytanii od XVI wieku, Smith argumentował, że wolna konkurencja i wolny handel, nie hamowane ani kodowane przez rząd, najlepiej będzie promować wzrost gospodarczy kraju. Jak sam widział, cała społeczność odnosi największe korzyści, gdy każdy z jej członków kieruje się własnym interesem. W systemie wolnorynkowym jednostki osiągają zyski, wytwarzając towary, które inni ludzie są skłonni kupić. W ten sam sposób jednostki wydają pieniądze na dobra, których pragną lub potrzebują najbardziej. Smith pokazał, jak pozorny chaos konkurencyjnych zakupów i sprzedaży przekłada się na uporządkowany system współpracy gospodarczej, który może zaspokoić potrzeby jednostek i zwiększyć ich bogactwo. Zauważył również, że ten system współpracy odbywa się poprzez proces indywidualnego wyboru w przeciwieństwie do kierunku centralnego.

Analizując funkcjonowanie wolnej przedsiębiorczości, Smith wprowadził podstawy pracowniczej teorii wartości i teorii dystrybucji. Ricardo rozwinął obie te idee w Zasadach Ekonomii Politycznej i Opodatkowania (1817). W swojej teorii wartości pracy Ricardo podkreślił, że wartość (tzn. cena) dóbr produkowanych i sprzedawanych w warunkach konkurencji jest zazwyczaj proporcjonalna do kosztów pracy ponoszonych przy ich produkcji. Ricardo uznał jednak w pełni, że w krótkich okresach czasu cena zależy od podaży i popytu. Pojęcie to stało się centralnym elementem ekonomii klasycznej, podobnie jak teoria dystrybucji Ricardo, która dzieliła produkt krajowy na trzy klasy społeczne: płace dla robotników, zyski dla właścicieli kapitału i czynsze dla wynajmujących. Biorąc pod uwagę ograniczony potencjał wzrostu każdej gospodarki narodowej jako taki, Ricardo stwierdził, że dana klasa społeczna może zyskać większy udział w całości produktu tylko kosztem innej.

Te i inne rikardyjskie teorie zostały powtórzone przez Mill in Principles of Political Economy (1848 r.), traktat, który stanowił kulminację ekonomii klasycznej. Praca Johna Stuarta Milla wiązała abstrakcyjne zasady ekonomiczne z realnymi warunkami społecznymi i w ten sposób nadawała nowy autorytet koncepcjom ekonomicznym.

Nauki klasycznych ekonomistów przyciągnęły wiele uwagi w połowie XIX wieku. Na przykład teoria pracy wartości została przyjęta przez Karola Marksa, który opracował wszystkie jej logiczne implikacje i połączył ją z teorią nadwyżki wartości, która opierała się na założeniu, że sama ludzka praca tworzy całą wartość i tym samym stanowi jedyne źródło zysków.

Bardziej znaczący był wpływ klasycznej myśli ekonomicznej na doktrynę wolnego handlu. Największy wpływ miała zasada przewagi komparatywnej Ricardo, która mówi, że każdy naród powinien specjalizować się w produkcji tych towarów, które może produkować najefektywniej; wszystko inne powinno być importowane. Idea ta zakłada, że gdyby wszystkie narody miały w pełni korzystać z terytorialnego podziału pracy, całkowita światowa produkcja byłaby niezmiennie większa, niż gdyby narody starały się być samowystarczalne. Zasada względnej przewagi Ricardo stała się kamieniem węgielnym XIX-wiecznej teorii handlu międzynarodowego.