Grupa interesów

889

Grupa interesów, zwana również specjalną grupą interesów lub grupą nacisku, każde stowarzyszenie osób lub organizacji, zwykle formalnie zorganizowane, które na podstawie jednej lub kilku wspólnych obaw próbuje wpływać na politykę publiczną na swoją korzyść. Wszystkie grupy interesu podzielają pragnienie wpływania na politykę rządu w celu osiągnięcia korzyści dla siebie lub swoich celów. Ich celem może być polityka, która przynosi korzyści wyłącznie członkom grupy lub jednemu segmentowi społeczeństwa (np. dotacje rządowe dla rolników) lub polityka, która sprzyja realizacji szerszego celu publicznego (np. poprawie jakości powietrza). Próbują oni osiągnąć swoje cele poprzez lobbing, czyli wywieranie nacisku na decydentów, aby osiągali wyniki polityki na ich korzyść.

Grupy interesów są naturalnym wyrostkiem wspólnot interesów istniejących we wszystkich społeczeństwach, od wąskich grup, takich jak Japońskie Stowarzyszenie Producentów Gumek do szerokich grup, takich jak Amerykańska Federacja Organizacji Przemysłowych (AFL-CIO) oraz do jeszcze szerszych organizacji, takich jak wojsko. Polityka i interesy są nierozłączne. Interesy są dominującym, trwałym i istotnym aspektem wszystkich systemów politycznych – tak samo jak systemy demokratyczne, autorytarne i totalitarne. Co więcej, grupy interesów istnieją na wszystkich szczeblach władzy – krajowym, państwowym, prowincjonalnym i lokalnym – i coraz częściej odgrywają ważną rolę w sprawach międzynarodowych.

Wspólne cele i źródła grup interesu przesłaniają jednak fakt, że różnią się one znacznie pod względem formy i strategii lobbingowych zarówno w ramach systemów politycznych, jak i pomiędzy nimi. Niniejszy artykuł przedstawia szeroki przegląd, który wyjaśnia te różnice oraz rolę, jaką grupy interesów odgrywają w społeczeństwie.

Definicja

Jak zdefiniowano powyżej, grupa interesów jest zazwyczaj formalnie zorganizowanym stowarzyszeniem, które stara się wpływać na politykę publiczną. Ta szeroka definicja, coraz częściej stosowana przez naukowców, kontrastuje ze starszymi, węższymi, które obejmują wyłącznie stowarzyszenia prywatne, które mają odrębną, formalną organizację, takie jak włoska Confindustria (Generalna Konfederacja Przemysłu), Amerykańskie Stowarzyszenie Edukacji Narodowej oraz gwatemalska grupa wzajemnego wsparcia (organizacja praw człowieka). Jednym z problemów z tak wąską definicją jest to, że wiele formalnie zorganizowanych podmiotów nie jest prywatnych. Najważniejszymi siłami lobbingowymi w każdym społeczeństwie są różne podmioty rządowe: krajowe, regionalne i lokalne agencje i instytucje rządowe, takie jak wojsko. Innym powodem wyboru szerokiej definicji jest fakt, że we wszystkich społeczeństwach istnieje wiele nieformalnych grup, które w rzeczywistości są grupami interesu, ale nie zostałyby objęte węższą definicją. Na przykład we wszystkich systemach politycznych istnieją wpływowe grupy elit politycznych i zawodowych, które mogą nie być uznawane za grupy formalne, ale mimo to mają kluczowe znaczenie w nieformalnym wpływaniu na politykę publiczną.

Niektóre grupy interesów składają się z osób indywidualnych, takich jak hodowcy lub sadownicy, którzy mogą tworzyć organizacje producentów rolnych. W innych przypadkach, grupa interesów nie składa się z osób fizycznych, ale z organizacji lub przedsiębiorstw, takich jak Histadrut (Ogólna Federacja Pracy) w Izraelu i Andyjsko-Amazońska Grupa Robocza, która obejmuje organizacje ekologiczne i rdzenne w kilku krajach Ameryki Południowej. Te rodzaje organizacji nazywane są stowarzyszeniami szczytowymi, ponieważ w rzeczywistości są one głównymi grupami w obszarze ich zainteresowania w danym kraju.

Termin “grupy interesu” zamiast “grupy interesu” jest często używany do określenia szerokich lub mniej sformalizowanych okręgów politycznych, takich jak grupa interesu rolniczego i grupy interesu środowiskowego społeczeństwa, które mogą obejmować wiele formalnych grup interesu. Podobnie, termin “interes” jest często używany, gdy rozważa się jednostki rządowe pracujące nad wywieraniem wpływu na inne rządy (np. samorząd lokalny starający się uzyskać finansowanie od rządu krajowego). W społeczeństwach autorytarnych i rozwijających się, gdzie formalne grupy interesów są ograniczone lub nie są tak dobrze rozwinięte, interes jest często wykorzystywany do wyznaczania szerszych grup, takich jak elity rządowe i przywódcy plemienni.

Rodzaje interesów i grupy interesów

Interesy i grupy interesów we wszystkich rodzajach systemów politycznych można zasadniczo podzielić na pięć kategorii: interesy gospodarcze, grupy przyczynowe, interesy publiczne, prywatne i publiczne interesy instytucjonalne oraz grupy i interesy niepowiązaniowe.

Grupy interesów gospodarczych są wszechobecne i najbardziej widoczne we wszystkich krajach. Są ich dosłownie tysiące i mają biura w stolicach państw, od Londynu po Ottawę, od New Delhi po Canberrę. Istnieje kilka różnych rodzajów interesów gospodarczych: grupy biznesowe (np. Kanadyjska Federacja Niezależnego Biznesu, Konfederacja Przemysłu Brytyjskiego oraz Nestlé Corporation z siedzibą w Szwajcarii i prowadzące działalność na całym świecie), grupy pracownicze (np, IG Metall w Niemczech, Trades Union Congress w Wielkiej Brytanii i AFL-CIO w Stanach Zjednoczonych), grupy rolnicze (np. Irlandzkie Stowarzyszenie Rolników w Republice Irlandii i American Farm Bureau Federation) oraz grupy zawodowe (np.)

Grupy przyczynowe to takie, które reprezentują pewien segment społeczeństwa, ale których głównym celem nie jest działalność gospodarcza i zazwyczaj koncentrują się na promowaniu konkretnej sprawy lub wartości. Kategoria ta jest szeroka, obejmuje kościoły i organizacje religijne (np. Akcja Katolicka we Włoszech), grupy kombatanckie (np. Union Française des Associations d’Anciens Combattants et Victimes de Guerre [Francuski Związek Związków Kombatantów i Ofiar Wojny]) oraz grupy wspierające prawa osób niepełnosprawnych (np. hiszpańska Narodowa Organizacja na rzecz Niewidomych (ONCE) i Cure Autism Now w Stanach Zjednoczonych). Niektóre grupy przyczynowe to grupy jednoosobowe, koncentrujące się bardzo wąsko na swojej problematyce, z wyłączeniem wszystkich innych – takich jak osoby popierające lub sprzeciwiające się prawom aborcyjnym lub polujące na lisy – choć większość grup przyczynowych ma szersze podstawy.

Podczas gdy interesy gospodarcze i większość grup przyczynowych przynosi korzyści wąskiemu gronu wyborczemu, grupy interesu publicznego promują kwestie będące przedmiotem ogólnego zainteresowania społeczeństwa (np. ochrona środowiska, prawa człowieka i prawa konsumentów). Wiele grup interesu publicznego działa w jednym kraju (np. Federalne Stowarzyszenie Grup Obywatelskich na rzecz Ochrony Środowiska w Niemczech). Inne, takie jak Sierra Club, który posiada oddziały w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, mogą działać tylko w kilku krajach. Coraz częściej jednak wiele grup interesu publicznego ma znacznie szerszą międzynarodową obecność, prowadząc działalność w wielu krajach (np. Amnesty International i Międzynarodowa Kampania na rzecz Zakazu Min Lądowych).

Amnesty International oraz Międzynarodowa Kampania na rzecz Zakazu Min Przeciwpiechotnych). Kolejną ważną kategorią są prywatne i publiczne interesy instytucjonalne. Nie są to grupy członkowskie (stąd też są one nazywane interesami w przeciwieństwie do grup interesu), lecz organizacje prywatne, takie jak przedsiębiorstwa lub podmioty publiczne, takie jak departamenty rządowe. Jednakże, podobnie jak grupy interesów, starają się one wpływać na politykę publiczną na swoją korzyść. Prywatne interesy instytucjonalne obejmują ośrodki analityczne, takie jak Brookings Institution w Stanach Zjednoczonych i Adam Smith Institute w Wielkiej Brytanii; prywatne uniwersytety; oraz różne formy mediów informacyjnych, zwłaszcza gazet, które opowiadają się za określonym zagadnieniem lub filozofią. Jednak zdecydowanie największym składnikiem tej kategorii jest rząd w jego wielu formach. Na poziomie krajowym agencje rządowe, takie jak brytyjski Departament Ochrony Środowiska, Żywności i Spraw Wsi, lobbują we własnym imieniu, aby zabezpieczyć finansowanie lub nadać priorytet określonym kwestiom; na poziomie regionalnym publiczne uniwersytety lobbują odpowiedni rząd (np. rządy prowincji w Kanadzie i rządy stanów w Stanach Zjednoczonych) o finansowanie lub prawodawstwo, które przynosi im korzyści; na poziomie lokalnym zarządy szkół mogą lobbować u władz lokalnych o pieniądze na nową salę gimnastyczną lub o większe fundusze na programy edukacyjne. Na poziomie międzynarodowym, Organizacja Narodów Zjednoczonych może lobbować swoich członków w celu wpłacenia zaległych składek na rzecz organizacji lub w celu wykonania rezolucji Rady Bezpieczeństwa.

Rządowe interesy instytucjonalne są często najważniejszymi interesami w reżimach autorytarnych, gdzie prywatne grupy interesów są poważnie ograniczone lub zakazane. W krajach komunistycznych (zarówno przed, jak i po upadku Związku Radzieckiego i jego satelitów w Europie Wschodniej) takie rządowe interesy obejmują agencje planowania gospodarczego i rolnictwa oraz tajną policję. W niektórych krajach muzułmańskich (np. w Iranie i Arabii Saudyjskiej) ważnymi interesami są instytucje religijne.

Chociaż formalnie zorganizowane stowarzyszenia odgrywają dominującą rolę w tradycyjnych działaniach lobbingowych, to jednak grupy i interesy pozazawodowe często mają istotny wpływ. Interesom tym brakuje formalnej organizacji lub stałej struktury. Należą do nich spontaniczne ruchy protestacyjne powstające w reakcji na określoną politykę lub wydarzenie oraz nieformalne grupy obywateli i urzędników organizacji publicznych lub prywatnych. Na przykład, francuscy rolnicy czasami wstrzymywali ruch w Paryżu, aby protestować przeciwko rządowej polityce rolnej. Gdzie indziej protestujący zorganizowali masowe demonstracje przeciwko Światowej Organizacji Handlu (WTO), takie jak te w Seattle, Wash. w 1999 roku; niektórzy biskupi katoliccy pracowali w Ameryce Łacińskiej na rzecz promowania praw człowieka; a wielcy właściciele ziemscy w Indiach wykorzystali swoje osobiste więzi z lokalnymi zgromadzeniami oraz stanowymi i krajowymi organizacjami partii politycznych w celu ochrony przed poważnymi reformami ziemskimi.

Systemy polityczne na różnych poziomach rozwoju i z różnymi rodzajami reżimów przejawiają różne kombinacje i różne zakresy tych pięciu rodzajów grup interesów. W Europie Zachodniej, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i Japonii, na przykład, każdy z tych pięciu rodzajów interesów jest reprezentowany w dużej liczbie i rozwinął wyrafinowane strategie i taktykę. W krajach rozwijających się i w tych, w których panują reżimy autorytarne, istnieje znacznie węższy zakres grup ekonomicznych, bardzo niewiele – jeśli w ogóle – grup interesu publicznego i grup przyczynowych, a także niektóre interesy rządowe. W tych reżimach interesy nieformalne są na ogół najważniejsze i najliczniejsze.