Ekonomia polityczna

206

Ekonomia polityczna, gałąź nauk społecznych, która bada relacje między jednostkami a społeczeństwem oraz między rynkami a państwem, wykorzystując zróżnicowany zestaw narzędzi i metod zaczerpniętych głównie z ekonomii, nauk politycznych i socjologii. Termin ekonomia polityczna pochodzi z greckiego polis, co oznacza “miasto” lub “państwo” i “oikonomos”, co oznacza “ten, kto zarządza gospodarstwem domowym lub majątkiem”. Gospodarka polityczna może być zatem rozumiana jako badanie, jak państwo – gospodarstwo domowe społeczeństwa – jest zarządzane lub kierowane, biorąc pod uwagę zarówno czynniki polityczne, jak i gospodarcze.

Rozwój historyczny

Ekonomia polityczna jest bardzo starym przedmiotem badań intelektualnych, ale stosunkowo młodą dyscypliną akademicką. Analiza ekonomii politycznej (pod względem charakteru stosunków państwowo-rynkowych), zarówno w ujęciu praktycznym, jak i moralnym, została zaczerpnięta od filozofów greckich, takich jak Platon i Arystoteles, a także od Scholastyków i tych, którzy głoszą filozofię opartą na prawie naturalnym. Krytycznym wydarzeniem w intelektualnym badaniu gospodarki politycznej było wyeksponowanie w XVI-XVIII wieku szkoły merkantylistycznej, która domagała się silnej roli państwa w regulacji gospodarki. Pisma szkockiego ekonomisty Sir Jamesa Steuarta, 4 barona Denhama, którego “Inquiry into the Principles of Political Economy” (1767) jest uważany za pierwszą systematyczną pracę w języku angielskim na temat ekonomii, a polityka Jean-Baptiste Colberta (1619-83), kontroler generalny Ludwika XIV Francji, uosabiają merkantylizm w teorii i w praktyce, w odpowiedni sposób.

Ekonomia polityczna pojawiła się jako odrębny obszar badań w połowie XVIII wieku, głównie w reakcji na merkantylizm, kiedy szkoccy filozofowie Adam Smith (1723-90) i David Hume (1711-76) oraz francuski ekonomista François Quesnay (1694-1774) zaczęli podchodzić do tego badania w sposób systematyczny, a nie fragmentaryczny. Przyjęli oni świeckie podejście, odmawiając wyjaśnienia podziału bogactwa i władzy w kategoriach woli Boga, a zamiast tego odwołując się do czynników politycznych, ekonomicznych, technologicznych, naturalnych i społecznych oraz złożonych interakcji między nimi. Istotnie, przełomowa praca Smitha – “Badanie natury i przyczyn zamożności narodów” (1776), która dostarczyła pierwszego kompleksowego systemu gospodarki politycznej – w swoim tytule przedstawia szeroki zakres wczesnych politycznych analiz ekonomicznych. Choć sama dziedzina była nowa, niektóre z pomysłów i podejść, z których korzystała, miały wieki. Wpływ na nią miały: indywidualizm angielskich filozofów politycznych Thomasa Hobbesa (1588-1679) i Johna Lockego (1632-1704), Realpolitik włoskiego teoretyka polityki Niccolò Machiavellego (1469-1527) oraz indukcyjna metoda rozumowania naukowego wymyślona przez angielskiego filozofa Francisa Bacona (1561-1626).

Wiele prac ekonomistów politycznych w XVIII wieku podkreślało rolę jednostek nad rolą państwa i na ogół atakowało merkantylizm. Najlepiej ilustruje to być może słynne pojęcie “niewidzialnej ręki” Smitha, w którym twierdził on, że polityka państwowa często jest mniej skuteczna w zwiększaniu dobrobytu społecznego niż samodzielne działania jednostek. Jednostki zamierzają wspierać tylko swoją własną pomoc społeczną, twierdził Smith, ale czyniąc to, wspierają również interesy społeczeństwa, tak jakby kierowała nimi niewidzialna ręka. Takie argumenty jak te dały wiarę analizom i politykom skoncentrowanym na jednostkach, aby przeciwstawić się skupionym wokół państwa teoriom merkantylistów.

W XIX wieku angielski ekonomista polityczny David Ricardo (1772-1823) dalej rozwijał idee Smitha. Jego praca – a w szczególności jego koncepcja przewagi komparatywnej, która zakładała, że państwa powinny produkować i eksportować tylko te towary, które mogą wytworzyć po niższych kosztach niż inne narody, oraz importować te towary, które inne kraje mogą wytworzyć w sposób bardziej efektywny – uzasadniała korzyści płynące z wolnego handlu i miała zasadnicze znaczenie dla osłabienia brytyjskiego merkantylizmu. Mniej więcej w tym samym czasie utylitaryzm Jeremy’ego Benthama (1748-1832), Jamesa Mill’a (1773-1836) i syna Mill’a Johna Stuarta Mill’a (1806-73) połączył analizę ekonomiczną z wezwaniem do rozszerzenia demokracji.

Pojęcie Smitha, polegające na indywidualnym analizowaniu gospodarki politycznej, nie pozostało bez zmian. Niemiecko-amerykański ekonomista Friedrich List (1789-1846) opracował bardziej systemową analizę merkantylizmu, która kontrastowała jego narodowy system gospodarki politycznej z tym, co nazwał “kosmopolitycznym” systemem Smitha, który traktował kwestie tak, jakby nie istniały granice państwowe i interesy. W połowie XIX wieku komunistyczny historyk i ekonomista Karol Marks (1818-83) zaproponował klasową analizę gospodarki politycznej, której kulminacją był jego obszerny traktat Das Kapital, którego pierwszy tom został opublikowany w 1867 roku.

Całościowe studium ekonomii politycznej, które charakteryzuje prace Smitha, Listy, Marksa i innych z ich czasów, zostało stopniowo zaćmione pod koniec XIX wieku przez grupę bardziej skupionych i metodologicznie konwencjonalnych dyscyplin, z których każda starała się rzucić światło na poszczególne elementy społeczeństwa, nieuchronnie kosztem szerszego spojrzenia na interakcje społeczne. W 1890 roku, gdy angielski neoklasyczny ekonomista Alfred Marshall (1842-1924) opublikował swój podręcznik na temat zasad ekonomii, ekonomia polityczna jako odrębna dziedzina akademicka została zasadniczo zastąpiona na uniwersytetach przez odrębne dyscypliny: ekonomię, socjologię, nauki polityczne i stosunki międzynarodowe. Marshall wyraźnie oddzielił swój przedmiot – ekonomię lub nauki ekonomiczne – od ekonomii politycznej, w sposób dorozumiany uprzywilejowując tę pierwszą w stosunku do drugiej, co odzwierciedlało ogólną akademicką tendencję do specjalizacji zgodnie z linią metodologiczną.

W drugiej połowie XX wieku, w miarę jak nauki społeczne (zwłaszcza ekonomia, ale także nauki polityczne) stawały się coraz bardziej abstrakcyjne, formalne i wyspecjalizowane zarówno pod względem merytorycznym, jak i metodologicznym, gospodarka polityczna odrodziła się, by stworzyć szersze ramy dla zrozumienia złożonych problemów i wydarzeń krajowych i międzynarodowych. Dziedzina ekonomii politycznej obejmuje dziś kilka kierunków studiów, w tym politykę stosunków gospodarczych, krajowe zagadnienia polityczne i ekonomiczne, badania porównawcze systemów politycznych i ekonomicznych oraz międzynarodową ekonomię polityczną. Pojawienie się międzynarodowej gospodarki politycznej, najpierw w ramach stosunków międzynarodowych, a później jako odrębnego obszaru badań, oznaczało powrót gospodarki politycznej do korzeni jako całościowego badania jednostek, państw, rynków i społeczeństwa.

Jak wykazały liczne analizy ekonomistów politycznych, w rzeczywistym podejmowaniu decyzji rządowych często występuje napięcie pomiędzy celami gospodarczymi i politycznymi. Na przykład od lat 70. relacje między Stanami Zjednoczonymi a Chinami są pełne trudności dla obu krajów. Chiny konsekwentnie dążyły do integracji z gospodarką światową – co najlepiej ilustruje ich udana kampania na rzecz przystąpienia do Światowej Organizacji Handlu (WTO) – ale sprzeciwiały się wewnętrznej liberalizacji politycznej. Stany Zjednoczone często wspierały chińskie reformy gospodarcze, ponieważ obiecały zwiększyć handel między tymi dwoma krajami, ale rząd amerykański był krytykowany przez inne kraje i niektórych Amerykanów za “nagradzanie” Chin statusem kraju najbardziej uprzywilejowanego w handlu, pomimo słabych wyników tego kraju w zakresie przestrzegania podstawowych praw człowieka swoich obywateli. Podobnie, rząd chiński został poddany wewnętrznej krytyce nie tylko ze strony zwolenników demokracji, ale również konserwatywnych członków Komunistycznej Partii Chin, którzy sprzeciwiają się dalszym reformom gospodarczym. Przykład ten odzwierciedla złożony rachunek, jaki rządy starają się zrównoważyć swoje interesy polityczne i gospodarcze oraz zapewnić sobie przetrwanie.

Ekonomia i ekonomia polityczna

Związek pomiędzy gospodarką polityczną a współczesną dyscypliną ekonomii jest szczególnie interesujący, po części dlatego, że obie dyscypliny twierdzą, że są potomkami idei Smitha, Hume’a i Johna Stuarta Milla. Podczas gdy ekonomia polityczna, zakorzeniona w filozofii moralnej, była od początku bardzo normatywnym kierunkiem studiów, ekonomia starała się stać obiektywna i pozbawiona wartości. Rzeczywiście, pod wpływem Marshalla, ekonomiści starali się, aby ich dyscyplina, jak fizyka XVII wieku Sir Isaaca Newtona (1642-1727), była formalna, precyzyjna i elegancka oraz stanowiła fundament szerszego przedsięwzięcia intelektualnego. Wraz z publikacją w 1947 r. fundamentów analizy ekonomicznej przez Paula Samuelsona, który przyniósł skomplikowane narzędzia matematyczne do studiowania ekonomii, podział na ekonomię polityczną i ekonomię został zakończony. Główny nurt ekonomii politycznej ewoluował w kierunku nauk ekonomicznych, pozostawiając swoje szersze zainteresowania daleko w tyle.

Rozróżnienie między ekonomią a ekonomią polityczną można zilustrować odmiennym traktowaniem przez nich zagadnień związanych z handlem międzynarodowym. Na przykład analiza ekonomiczna polityki taryfowej skupia się na wpływie taryf na efektywne wykorzystanie ograniczonych zasobów w różnych środowiskach rynkowych, w tym doskonałej (lub czystej) konkurencji (kilku małych dostawców), monopolu (jeden dostawca), monopsonii (jeden nabywca) i oligopolu (kilku dostawców). Różne ramy analityczne badają bezpośrednie skutki taryf, jak również wpływ na wybory gospodarcze na rynkach powiązanych. Taka metodologia jest na ogół matematyczna i opiera się na założeniu, że zachowanie gospodarcze danego podmiotu jest racjonalne i ma na celu maksymalizację korzyści dla niego samego. Chociaż pozornie bezwartościowy ćwiczenie, taki ekonomiczny analiza często domyślnie zakładać że polityka który maksymalizować korzyści narosły podmiot gospodarczy być także preferować od społeczny punkt widzenia.

W odróżnieniu od czystej analizy ekonomicznej polityki taryfowej, polityczna analiza ekonomiczna bada społeczne, polityczne i ekonomiczne naciski i interesy, które wpływają na politykę taryfową i jak te naciski wpływają na proces polityczny, biorąc pod uwagę szereg priorytetów społecznych, międzynarodowych środowisk negocjacyjnych, strategii rozwoju i perspektyw filozoficznych. W szczególności analiza polityczno-ekonomiczna może uwzględniać sposób, w jaki taryfy mogą być wykorzystywane jako strategia wpływania na wzorzec krajowego wzrostu gospodarczego (neoekonomizm) lub uprzedzenia w światowym systemie handlu międzynarodowego, które mogą faworyzować kraje rozwinięte w stosunku do krajów rozwijających się (analiza neomarksistowska). Chociaż gospodarce politycznej brakuje rygorystycznej metody naukowej i obiektywnych ram analitycznych, jej szeroka perspektywa pozwala na głębsze zrozumienie wielu aspektów polityki taryfowej, które nie mają charakteru czysto ekonomicznego.

Krajowa i porównawcza gospodarka polityczna

Badanie krajowej gospodarki politycznej dotyczy przede wszystkim względnej równowagi w gospodarce kraju pomiędzy siłami państwowymi i rynkowymi. Dużą część tej debaty można przypisać myśli angielskiego ekonomisty politycznego Johna Maynarda Keynesa (1883-1946), który w The General Theory of Employment, Interest, and Money (1935-36) argumentował, że istnieje odwrotny związek między bezrobociem a inflacją i że rządy powinny manipulować polityką fiskalną, aby zapewnić równowagę między nimi. Tak zwana rewolucja keynesistowska, która miała miejsce w czasie, gdy rządy starały się złagodzić skutki światowego Wielkiego Kryzysu lat 30-tych XX wieku, przyczyniła się do powstania państwa opiekuńczego i wzrostu wielkości rządu w stosunku do sektora prywatnego. W niektórych krajach, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, rozwój keynesjanizmu spowodował stopniową zmianę znaczenia liberalizmu, od doktryny wzywającej do względnie pasywnego państwa i gospodarki kierowanej “niewidzialną ręką” rynku do poglądu, że państwo powinno aktywnie interweniować w gospodarkę w celu generowania wzrostu i utrzymania poziomu zatrudnienia.

Od lat trzydziestych XX wieku keynesizm zdominował nie tylko krajową politykę gospodarczą, ale także rozwój międzynarodowego systemu gospodarczego z Bretton Woods po II wojnie światowej, który obejmował utworzenie Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) i Banku Światowego. Istotnie, keynesizm był praktykowany przez kraje o różnych orientacjach politycznych, w tym również te, które obejmowały kapitalizm (np. Stany Zjednoczone i Wielka Brytania), socjaldemokrację (np. Szwecja), a nawet faszyzm (np. nazistowskie Niemcy Adolfa Hitlera). Jednak w latach 70. wiele krajów zachodnich doświadczyło “stagflacji”, czyli jednoczesnego wysokiego bezrobocia i inflacji, co było zjawiskiem sprzecznym z poglądem Keynesa. W rezultacie nastąpiło odrodzenie klasycznego liberalizmu, zwanego również “neoliberalizmem”, który stał się podstawą polityki gospodarczej w Stanach Zjednoczonych pod rządami prezydenta Ronalda Reagana (1981-89) i w Wielkiej Brytanii pod rządami premiera Margaret Thatcher (1979-90). Prowadzeni przez amerykańskiego ekonomistę Miltona Friedmana i innych zwolenników monetaryzmu (pogląd, że głównym wyznacznikiem wzrostu gospodarczego jest podaż pieniądza, a nie polityka fiskalna), neoliberałowie i inni argumentowali, że państwo powinno ponownie ograniczyć swoją rolę w gospodarce poprzez wyprzedaż krajowego przemysłu i promowanie wolnego handlu. Zwolennicy tego podejścia, które wpłynęło na politykę międzynarodowych instytucji finansowych i rządów na całym świecie, utrzymywali, że wolne rynki będą generować stały dobrobyt.

Przeciwnicy neoliberalizmu argumentowali, że teoria ta pomija zbyt wiele negatywnych społecznych i politycznych konsekwencji wolnych rynków, w tym powstawanie dużych różnic w dobrobycie i szkody dla środowiska. W latach 90. jednym z głównych punktów debaty było Północnoamerykańskie Porozumienie o Wolnym Handlu (NAFTA), które stworzyło strefę wolnego handlu między Stanami Zjednoczonymi, Kanadą i Meksykiem. Od czasu wejścia w życie w 1994 roku umowa ta wywołała wiele kontrowersji co do tego, czy stworzyła lub zlikwidowała miejsca pracy w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie oraz czy pomogła lub zaszkodziła środowisku, warunkom pracy i lokalnym kulturom w Meksyku.

Badania porównawcze gospodarki politycznej badają interakcje pomiędzy państwem, rynkami i społeczeństwem, zarówno krajowym, jak i międzynarodowym. Zarówno empiryczne, jak i normatywne, wykorzystuje w swoich badaniach zaawansowane narzędzia analityczne i metodologie. Na przykład teoretycy racjonalnego wyboru analizują indywidualne zachowania, a nawet politykę państwa pod kątem maksymalizacji korzyści i minimalizacji kosztów, natomiast teoretycy publicznego wyboru koncentrują się na tym, jak wybory polityczne są kształtowane lub ograniczane przez bodźce wbudowane w rutynę organizacji publicznych i prywatnych. Techniki modelowania zaadaptowane z ekonometrii są często stosowane do wielu różnych zagadnień ekonomii politycznej.

Ekonomiści polityczni próbujący zrozumieć krajową politykę makroekonomiczną często badają wpływ instytucji politycznych (np. organów władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej) oraz realizację polityki publicznej przez agencje biurokratyczne. Badany jest również wpływ podmiotów politycznych i społecznych (np. grup interesów, partii politycznych, kościołów, wyborów i mediów) oraz ideologii (np. demokracji, faszyzmu czy komunizmu). Analiza porównawcza uwzględnia również stopień, w jakim międzynarodowe warunki polityczne i gospodarcze coraz bardziej zacierają granicę między polityką wewnętrzną i zagraniczną w różnych krajach. Na przykład w wielu krajach polityka handlowa nie odzwierciedla już ściśle celów krajowych, ale uwzględnia również politykę handlową innych rządów i dyrektywy międzynarodowych instytucji finansowych.

Wielu socjologów koncentruje się na wpływie, jaki polityka ta wywiera na społeczeństwo oraz na zakresie poparcia społecznego, jakim cieszą się poszczególne polityki. Podobnie, socjologów i niektórych politologów interesuje również stopień, w jakim polityka ta jest generowana przede wszystkim odgórnie przez elity lub odgórnie przez społeczeństwo. Jednym z takich badań jest tzw. “krytyczna gospodarka polityczna”, która ma swoje korzenie w interpretacjach pisma Marksa. Dla wielu marksistów (i współczesnych wyznawców różnych nurtów myślenia marksistowskiego) zakłada się, że wysiłki rządu w zakresie zarządzania różnymi częściami gospodarki sprzyjają porządkowi moralnemu wartości burżuazyjnych. Podobnie jak w przypadku polityki podatkowej, zakłada się, że polityka rządowa wspiera interesy bogatych lub elit w stosunku do interesów mas.

Ostatecznie, analitycy porównawczy mogą zapytać, dlaczego kraje w niektórych obszarach świata odgrywają szczególnie dużą rolę w gospodarce międzynarodowej. Badają również, dlaczego w niektórych państwach tworzą się “korporacyjne” partnerstwa pomiędzy państwem, przemysłem i pracą, a w innych nie, dlaczego w państwach bardziej uprzemysłowionych istnieją duże różnice w relacjach pracowniczych i zarządczych, jakie struktury polityczne i gospodarcze różne państwa stosują, aby pomóc swoim społeczeństwom dostosować się do skutków integracji i globalizacji, oraz jakie instytucje w państwach rozwijających się przyspieszają lub opóźniają proces rozwoju. Porównawczy ekonomiści polityczni badali również, dlaczego niektóre kraje rozwijające się w Azji Południowo-Wschodniej stosunkowo skutecznie generowały wzrost gospodarczy, podczas gdy większość krajów afrykańskich nie.

Międzynarodowa ekonomia polityczna

Międzynarodowa gospodarka polityczna bada problemy, które wynikają z interakcji polityki międzynarodowej, ekonomii międzynarodowej i różnych systemów społecznych (np. kapitalizmu i socjalizmu) oraz grup społecznych (np. rolników na poziomie lokalnym, różnych grup etnicznych w danym kraju, imigrantów w regionie takim jak Unia Europejska oraz ubogich, którzy istnieją ponadnarodowo we wszystkich krajach). Bada on szereg powiązanych ze sobą kwestii (“problematycznych”), które wynikają z takich zagadnień jak handel międzynarodowy, finanse międzynarodowe, relacje pomiędzy krajami bogatszymi i biedniejszymi, rola korporacji wielonarodowych oraz problemy hegemonii (dominacja, fizyczna lub kulturowa, jednego kraju nad częścią lub całością świata), wraz z konsekwencjami globalizacji gospodarczej.

Analityczne podejście do międzynarodowej gospodarki politycznej różni się w zależności od badanego problemu. Kwestie te można postrzegać z kilku różnych perspektyw teoretycznych, w tym z perspektywy merkantylistycznej, liberalnej i strukturalnej (marksistowskiej lub neomarksistowskiej). Mercantiliści są ściśle powiązani z realistami, koncentrując się na konkurencyjnych interesach i możliwościach państw narodowych w walce o władzę i bezpieczeństwo. Liberałowie są optymistami co do zdolności ludzi i państw do budowania pokojowych relacji i porządku światowego. W szczególności liberałowie ekonomiczni ograniczyliby rolę państwa w gospodarce, aby pozwolić siłom rynkowym decydować o politycznych i społecznych rezultatach. Strukturalistyczne idee są zakorzenione w analizie marksistowskiej i skupiają się na tym, jak dominujące struktury gospodarcze społeczeństwa wpływają (tj. wykorzystują) klasowe interesy i relacje. Każda z tych perspektyw jest często stosowana do problemów na kilku różnych poziomach analizy, które wskazują na złożone pierwotne przyczyny konfliktów, wynikające z natury ludzkiej (poziom indywidualny), interesów narodowych (poziom narodowy) oraz struktury systemu międzynarodowego (który nie posiada jednego suwerennego organu zapobiegającego wojnie). Dla przykładu, analiza polityki USA wobec migrantów z Meksyku musi uwzględniać wzorce handlu i inwestycji pomiędzy dwoma krajami oraz interesy wewnętrzne po obu stronach granicy. Podobnie, interesy krajowe i międzynarodowe są powiązane z handlem, finansami i innymi czynnikami w przypadku kryzysów finansowych w krajach rozwijających się, takich jak Tajlandia i Argentyna. Rozróżnienie między interesami zagranicznymi i wewnętrznymi staje się tak samo niepewne jak rozróżnienie między gospodarką a polityką w świecie, w którym zagraniczne kryzysy gospodarcze wpływają na krajowe interesy polityczne i gospodarcze poprzez powiązania handlowe i finansowe lub poprzez zmiany w ustaleniach dotyczących bezpieczeństwa lub przepływów migracyjnych.

Współczesna międzynarodowa gospodarka polityczna pojawiła się jako podpole badań nad stosunkami międzynarodowymi w okresie zimnowojennej rywalizacji między Związkiem Radzieckim a Stanami Zjednoczonymi (1945-91). Analizy początkowo koncentrowały się głównie na bezpieczeństwie międzynarodowym, później jednak zaczęły obejmować bezpieczeństwo ekonomiczne i rolę podmiotów rynkowych – w tym międzynarodowych korporacji, banków międzynarodowych, karteli (np. OPEC) i organizacji międzynarodowych (np. MFW) – w krajowych i międzynarodowych strategiach bezpieczeństwa. Znaczenie międzynarodowej gospodarki politycznej wzrosło w wyniku różnych dramatycznych międzynarodowych wydarzeń gospodarczych, takich jak załamanie się międzynarodowego systemu walutowego w Bretton Woods w 1971 r. i kryzys naftowy w latach 1973-74.

We wczesnym okresie zimnej wojny politolodzy zwracali uwagę na realistyczny wymiar stosunków amerykańsko-sowieckich, a ekonomiści koncentrowali się na systemie Bretton Woods gospodarki międzynarodowej, czyli na instytucjach i zasadach, które od 1945 r. rządziły dużą częścią gospodarki międzynarodowej. Jednak w czasie wojny wietnamskiej rosnący spadek wartości dolara amerykańskiego i duże deficyty w bilansie handlowym i płatniczym Stanów Zjednoczonych osłabiły zdolność Stanów Zjednoczonych do prowadzenia wojny i płacenia za nią, co osłabiło ich stosunki z sojusznikami z Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego. W czasie kryzysu naftowego OPEC realistyczny sekretarz stanu USA Henry A. Kissinger nie był w stanie zrozumieć tych kwestii bez pomocy ekonomisty. Wydarzenia te doprowadziły do poszukiwania multidyscyplinarnego podejścia lub perspektywy, która zapożyczyła różne teorie, koncepcje i idee z nauk politycznych i stosunków międzynarodowych – jak również z ekonomii i socjologii – w celu wyjaśnienia różnych skomplikowanych problemów i zagadnień międzynarodowych. Doprowadziło to nie tyle do powstania nowej szkoły ekonomii politycznej, ile do podkreślenia ciągłej aktualności starszego, bardziej zintegrowanego typu analizy, która wyraźnie starała się prześledzić związki między czynnikami politycznymi i ekonomicznymi.

Po zakończeniu zimnej wojny międzynarodowa gospodarka polityczna skoncentrowała się na kwestiach związanych z globalizacją gospodarczą, w tym na żywotności państwa w coraz bardziej zglobalizowanej gospodarce międzynarodowej, roli korporacji wielonarodowych w generowaniu konfliktów, a także rozwoju “nowej gospodarki globalnej” oraz różnych problemach związanych z równością, sprawiedliwością i uczciwością (np. niskie stawki płac w krajach rozwijających się i zależność tych krajów od rynków w krajach bogatszych). W latach 50. i 60. XX wieku amerykański ekonomista W.W. Rostów i inni eksperci ds. rozwoju gospodarczego Zachodu popularyzowali argument, że po okresie napięć, nieładu, a nawet chaosu w kraju rozwijającym się, który został wystawiony na działanie Zachodu, kraj ten ostatecznie “wystartuje” i nastąpi rozwój. Pod koniec lat sześćdziesiątych, a następnie w latach dziewięćdziesiątych, wielu ekspertów ds. rozwoju z punktu widzenia strukturalistycznego (w tym wielu marksistów i neomarksistów) przedstawiło różne wyjaśnienia, dlaczego wiele krajów rozwijających się nie wydawało się rozwijać lub wiele zmieniać. Na przykład urodzony w Niemczech ekonomista Andre Gunder Frank popularyzował ideę, że kiedy kraje rozwijające się łączą się z Zachodem, stają się one słabo rozwinięte. Społeczny teoretyk i ekonomista Immanuel Wallerstein, którego prace wywarły trwały wpływ na badania nad historycznym rozwojem światowego systemu kapitalistycznego, argumentował, że rozwój ten ma miejsce, ale tylko w przypadku niewielkiej liczby państw półpustynnych, a nie tych peryferyjnych, które pozostają dostawcami zasobów naturalnych i surowców dla rozwiniętych przemysłowych państw centralnych.