Kapitał rzeczowy w ekonomii

313

Kapitał rzeczowy, w ekonomii jest to czynnik produkcji. Jest to jeden z trzech podstawowych elementów konstrukcyjnych (wraz z ziemią i siłą roboczą), które w połączeniu mogą być wykorzystane do produkcji towarów i usług.

Termin “kapitał” nie ma stałej definicji pojęciowej, a różne szkoły myśli ekonomicznej definiują go inaczej. Kapitał rzeczowy jest podzbiorem kapitału, a inne podzbiory obejmują kapitał finansowy (pieniądz), kapitał ludzki, kapitał społeczny i kapitał wiedzy. Podział kapitału w ten sposób nie czyni jednak kapitału materialnego jednorodną substancją, a zarówno jego definicja, jak i pomiar pozostają problematyczne.

Od narodzin kapitalizmu i zmechanizowanej produkcji kapitał rzeczowy uznawany jest za zasoby dóbr kapitałowych. Funkcje produkcji gospodarczej, które modelują procesy produkcyjne przy użyciu czynników produkcji, zakładają tę definicję. Jednakże statystyki rachunków narodowych subtelnie zmieniają definicję na jeden z produkowanych aktywów, które niekoniecznie muszą być czynnikami produkcji. Kapitał rzeczowy kraju, czyli zasoby kapitałowe, składa się ze środków trwałych. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) zasugerowała, że większość krajów korzysta z pochodnej systemu rachunków narodowych ONZ w celu określenia, które rodzaje towarów należy włączyć do zasobów kapitału trwałego. Według OECD dobra, które mają być włączone, są trwałe (jeżeli trwają dłużej niż jeden rok), materialne (nie patenty i prawa autorskie), stałe (sprzęt ruchomy jest wyłączony, ale wykazy i produkcja w toku są włączone) i odtwarzalne (lasy naturalne oraz grunty i złoża mineralne są wyłączone). Takie podejście zapewnia stosunkowo jasną definicję, ale oznacza, na przykład, że pozycje takie jak zasoby mieszkaniowe i oryginały artystyczne mogą być włączone, w przeciwieństwie do definicji ekonomicznej.

Obie definicje kapitału rzeczowego borykają się z problemem pomiaru. Eksperci argumentowali, że miara fizyczna nie jest możliwa, jeśli za kapitał rzeczowy uznaje się różne dobra, a miara cenowa lub pieniężna odwołuje się do rozumowania okrągłego. Wynika to z faktu, że teoretyczna cena dobra kapitałowego jest miarą jego całkowitej przyszłej rentowności w pieniądzu bieżącym. Zyski są jednak określane na podstawie ilości kapitału wykorzystanego w produkcji; dlatego też ilość kapitału nie może być określona na podstawie wielkości wygenerowanego zysku bez zastosowania rozumowania okrężnego. Jest to wysoce problematyczne w przypadku sumarycznych miar kapitału rzeczowego, jak również w przypadku teorii ekonomicznych, które zależą od nich jako od nakładów. Statystyki krajowe ignorują ten problem, wykorzystując średnie historyczne ceny zakupu do obliczenia ilości kapitału. Cena jest traktowana jako zmienna egzogeniczna, niezależna od przyszłej rentowności, a więc i ilości kapitału. Podręcznikowe teorie ekonomiczne również ignorują ten problem, gdy odwołują się do funkcji produkcji zbiorczej. Podejścia bardziej radykalne, wykorzystujące metody instytucjonalne i ewolucyjne, odrzucają redukcję produkcji do wymiernych nakładów czynników produkcji i tym samym kwestionują nie tylko definicję i pomiar kapitału rzeczowego, ale również sposób wykorzystania tego pojęcia.