Chrysler i jego historia

280

Chrysler, amerykańska firma motoryzacyjna, założona po raz pierwszy jako Chrysler Corporation w 1925 roku. W 2009 roku została ona zreorganizowana i przyjęła swoją obecną nazwę, Chrysler Group LLC, a w 2014 roku stała się spółką zależną należącą w całości do Fiat SpA. Przez wiele lat była trzecią co do wielkości (po General Motors Corporation i Ford Motor Company) firmą motoryzacyjną “Wielkiej Trójki” w Stanach Zjednoczonych.

Wczesna historia

Początki Chryslera leżą w Maxwell Motor Company, Inc. (utworzonej w 1913 roku). Pierwszy samochód Maxwell został wyprodukowany w 1904 roku przez Jonathana Maxwella i Benjamina Briscoe, którzy w 1909 roku dołączyli do krótkotrwałej United States Motor Company. Wraz z upadkiem tego kombajnu w 1913 r. Maxwell kontynuował samodzielną działalność aż do powojennej recesji. W 1920 roku, głęboko zadłużona i stojąca w obliczu ruiny, firma przekonała Waltera P. Chryslera, który zrezygnował z działu Buicka w General Motors, aby przyłączył się do wysiłków na rzecz ożywienia firmy. W 1922 r. firma Maxwell przejęła firmę Chalmers Motor Car Co. Ltd. (założona w 1908 roku). W następnym roku kontrolę przejęła firma Chrysler. Pod kierownictwem Chryslera firma rozpoczęła produkcję konkurencyjnych samochodów, zaczynając od rewolucyjnego sześciocylindrowego pojazdu, który został wprowadzony na New York Automobile Show w 1924 roku. W 1925 roku Maxwell Motor Company stała się firmą Chrysler Corporation, której prezesem został Chrysler. Wraz z zakupem Dodge Brothers, Inc. (założona w 1914 r.) i wprowadzenie Plymouth w 1928 r., Chrysler Corporation stał się znaczącą firmą w amerykańskim przemyśle motoryzacyjnym.

Wraz z General Motors i Fordem, Chrysler odegrał kluczową rolę we wspieraniu amerykańskich wysiłków wojskowych podczas II wojny światowej. Przez wielu księgowych Chrysler przewodził grupie, akceptując kontrakty obronne jeszcze zanim Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny. W latach 1942-1945 praktycznie cała produkcja samochodów cywilnych została zawieszona, ponieważ przemysł samochodowy skierował swoje fabryki do wypełniania kontraktów obronnych. Pod kierownictwem prezesa firmy K.T. Kellera, Chrysler zbudował w czasie wojny ponad 25.000 czołgów Sherman i Pershing.

Powojenny wzrost

Lata 50. i 60. to okres wzrostu i innowacji w firmie Chrysler. Firma była pionierem “muscle car”, poczynając od modelu 1955 C-300, wyposażonego w silnik hemi V-8 o mocy 300 koni mechanicznych, a kończąc na wybitnym Chryslerze 300 F z 1960 roku. Popularne samochody o wysokich osiągach z lat 60. to Chrysler 300 coupes, Chrysler Imperial LeBaron, Dodge Charger i Dodge Coronet.

Również od lat 50-tych Chrysler zaczął wchłaniać inne firmy z branży motoryzacyjnej i spoza niej. W latach 1966-67 przejął kontrolę nad Simca we Francji, Rootes Motors Ltd. w Wielkiej Brytanii i Barreiros Diesel w Hiszpanii – które zostały przemianowane odpowiednio na Chrysler France, Chrysler United Kingdom i Chrysler España. W 1979 r. zostały one sprzedane PSA Peugeot Citroën SA w zamian za udziały mniejszościowe w Peugeot Citroën. W 1970 roku japońska firma Mitsubishi Motors Corporation of Japan rozpoczęła produkcję samochodów typu subcompact, które miały być sprzedawane w Stanach Zjednoczonych pod nazwą Chrysler; w następnym roku Chrysler zaczął kupować akcje Mitsubishi, ostatecznie nabywając 24 procent japońskiego producenta samochodów, zanim sprzedał wszystkie swoje akcje na początku lat dziewięćdziesiątych.

Kampania ratunkowa Chryslera

Podobnie jak reszta amerykańskiego przemysłu samochodowego, Chrysler został zaskoczony poważnym wyzwaniem ze strony małych, paliwooszczędnych samochodów japońskich po kryzysie naftowym w 1973 roku. Przy dziesięciokrotnym wzroście cen ropy naftowej do 1980 r. konsumenci byli mniej zainteresowani “mięśniami”, a bardziej ceną i oszczędnością paliwa – a Chrysler, podobnie jak jego rywale General Motors i Ford, nie miał w swojej ofercie rentownych konkurencyjnych samochodów kompaktowych. W poważnych kłopotach finansowych firma zatrudniła Lee A. Iacocca jako swojego prezesa i prezesa zarządu. W latach 60-tych Iacocca osiągnął w Fordzie sławę dzięki swoim innowacyjnym przełomom inżynieryjnym i projektowym, w tym sportowemu Mustangowi, który został przedstawiony z wielkim uznaniem na Światowych Targach w 1964 roku. Jednak kontrowersyjne relacje Iacoccy z jego szefem, Henrym Fordem II, doprowadziły do jego zwolnienia w 1978 roku. W ciągu kilku miesięcy prowadził firmę Chrysler, która popadła w kłopoty. W istocie, wkrótce po podjęciu pracy Iacocca dowiedział się, że Chrysler jest na skraju bankructwa.

W 1979 r., w samym środku drugiego kryzysu naftowego w ciągu dekady, Iacocca wykonał odważny ruch, apelując do Kongresu Stanów Zjednoczonych o udzielenie gwarancji kredytowej w wysokości 1,5 mld dolarów. Pokonał silny opór na Capitol Hill, sporządzając listę obejmującą każdy kongresowy dystrykt z oszacowaniem liczby miejsc pracy, które zostałyby utracone, gdyby Chrysler zawiódł. Strategia zadziałała. Kongres zatwierdził umowę, a w styczniu 1980 roku Pres. Jimmy Carter podpisał ustawę o gwarancjach kredytowych dla korporacji Chrysler.

Zabezpieczywszy pożyczkę, Iacocca poszedł do pracy przekształcając firmę, zaczynając od poważnych środków cięcia kosztów. Zapowiedział, że obetnie własną pensję do 1 dolara rocznie i zażądał, by wszyscy inni, w górę i w dół linii, “obcięli włosy”. Dzięki bezprecedensowej współpracy zarówno ze strony związków zawodowych, jak i kierownictwa, Iacocca przycięła bilans firmy. W 1983 roku bardziej stabilny Chrysler spłacił pożyczkę, na długo przed jej terminem, wraz z dodatkowymi 350 mln dolarów odsetek. Podczas ceremonii w Waszyngtonie, Iacocca ogłosiła: “My w Chryslerze pożyczamy pieniądze w staromodny sposób. Spłacimy je.”

W tym samym roku Chrysler wprowadził Dodge Caravan i Plymouth Voyager – pierwsze minivany, typ rodzinnego pojazdu, który stałby się liderem w sprzedaży samochodów przez następne 25 lat. Rozwój platformy K-car, w skład której wchodzą auta Dodge Aries, Plymouth Reliant i Chrysler LeBaron, dodatkowo zwiększył rentowność firmy Chrysler. W tym okresie Iacocca stał się czymś w rodzaju populistycznej gwiazdy, zwłaszcza gdy zaczął pojawiać się w serii reklam telewizyjnych promujących samochody Chryslera przez wymagających widzów: “Jeśli znajdziesz lepszy samochód, kup go!”

W 1987 roku Chrysler kupił włoską firmę Nuova Automobili F. Lamborghini (założona w 1963 roku przez Ferruccio Lamborghini), producenta drogich, wyczynowych samochodów sportowych, oraz American Motors Corporation (założona w 1954 roku poprzez połączenie Nash-Kelvinator Corporation i Hudson Motor Car Company), producenta pojazdów z napędem na cztery koła Jeepa. Iacocca szczególnie dostrzegła potencjał w Jeepie Cherokee, który stał się jednym z najpopularniejszych pojazdów sportowo-użytkowych (SUV-ów). W tym okresie Chrysler założył z Mitsubishi spółkę joint venture 50-50 o nazwie Diamond-Star Motors, która miała produkować samochody typu subcompact w zakładzie w Illinois. W 1991 roku Mitsubishi wykupił udziały Chryslera w firmie i zmienił jej nazwę na Mitsubishi Motors Manufacturing America.

Od Daimlera do Fiata

Iacocca przeszedł na emeryturę Chryslera w 1992 roku, ale zanim to zrobił, zatrudnił swojego zastępcę, Roberta J. Eatona, prezesa General Motors Europe. Obawiając się zagrożenia konkurencyjnego ze strony silnego światowego przemysłu motoryzacyjnego, Eaton został namówiony do obrania nowego, ryzykownego kierunku. W maju 1998 roku Chrysler Corporation i Daimler-Benz AG ogłosiły plany połączenia się z Daimler-Benz (patrz Daimler AG), przejmując amerykańskiego producenta samochodów za ponad 35 miliardów dolarów w ramach wymiany akcji. Akcjonariusze każdej z firm zatwierdzili transakcję we wrześniu, a fuzja została zakończona 12 listopada 1998 r.; akcje nowo utworzonej spółki DaimlerChrysler AG weszły do obrotu na giełdach pod koniec tego miesiąca. Po słabych wynikach w 2001 roku, które wymusiły zamknięcie Plymouth, Grupa Chrysler przez kilka lat wykazywała zyski, między innymi dzięki dużej sprzedaży nowych modeli, takich jak Dodge Magnum.

Chociaż utworzenie DaimlerChrysler zostało uznane za “połączenie równych sobie”, krytycy zarzucali, że w rzeczywistości było to przejęcie przez niemiecką firmę i przewidywali, że zderzenie kultur, jeśli nie celów, uniemożliwi pomyślne połączenie. Po tym jak w 2006 roku Chrysler odnotował stratę w wysokości 1,5 miliarda dolarów, Daimler odciął się od niej, sprzedając Grupę Chrysler amerykańskiej firmie private equity Cerberus Capital Management w 2007 roku. Nowa firma nosiła nazwę Chrysler LLC. Robert Nardelli, były szef Home Depot, został prezesem i dyrektorem generalnym.

W grudniu 2008 roku Pres. George W. Bush ogłosił plan awaryjnego ratownictwa finansowego, aby pomóc “wielkiej trójce” producentów samochodów-Chrysler, General Motors i Ford- w celu zapobieżenia upadkowi zmagającego się z problemami przemysłu samochodowego w kraju. Plan natychmiast udostępnił 13,4 miliarda dolarów w postaci pożyczek rządowych z programu pomocy związanej z aktywami zagrożonymi (TARP), funduszu o wartości 700 miliardów dolarów zatwierdzonego przez Kongres, aby pomóc przemysłowi finansowemu w następstwie kryzysu na rynku kredytów hipotecznych subprime. Pożyczki te pozwoliłyby firmom motoryzacyjnym na kontynuowanie działalności do marca 2009 r., kiedy to musiały one albo wykazać się “rentownością finansową”, albo zwrócić pieniądze. Dodatkowe zastrzeżenie zobowiązywało przedsiębiorstwa do przeprowadzenia restrukturyzacji. Pieniądze zostały początkowo udostępnione spółkom General Motors i Chrysler; Ford twierdził, że posiada odpowiednie środki na kontynuację działalności i w związku z tym nie złożył wniosku o pomoc rządową.

W 2009 r. Chrysler i włoski producent samochodów Fiat SpA ogłosili, że Fiat nabędzie znaczący udział w przedsiębiorstwie Chrysler. Po tym jak wierzyciele odmówili restrukturyzacji zadłużenia przedsiębiorstwa, w kwietniu 2009 r. Chrysler złożył wniosek o ochronę przed upadłością zgodnie z rozdziałem 11. Dwa miesiące później sfinalizował transakcję z firmą Fiat, która nabyła większość aktywów Chryslera i objęła początkowo 20 procent udziałów w automacie. Innymi udziałowcami byli m.in. związek zawodowy United Auto Workers (UAW) oraz rządy Stanów Zjednoczonych i Kanady. W ramach reorganizacji utworzono nową firmę, Chrysler Group LLC. W pierwszym roku reorganizacji Chrysler odnotował znaczny wzrost sprzedaży, jednocześnie zmniejszając wiele starych marek. W maju 2011 roku Chrysler odnotował swój pierwszy od około pięciu lat kwartalny zysk. Pod koniec tego miesiąca producent samochodów spłacił około 7,5 mld USD w postaci pożyczek od rządów Stanów Zjednoczonych i Kanady. Część środków na spłatę pożyczek pochodziła od Fiata, który zwiększył swoje udziały w firmie Chrysler do 46 procent. W lipcu 2011 roku Fiat stał się większościowym akcjonariuszem po wykupieniu pozostałych udziałów posiadanych przez oba rządy. Trzy lata później, po przejęciu udziału w UAW, Fiat przejął pełną własność Chryslera..