Koszt transakcji

712

Koszt transakcji to straty ekonomiczne, które mogą wynikać z ułożenia relacji rynkowych na zasadach umownych.

W dziedzinie ekonomii badanie kosztów transakcyjnych wywodzi się z zastosowania zagregowanego modelowania społecznego i leżącego u jego podstaw założenia osób działających w konkurencyjnym interesie własnym. Na najwyższym poziomie abstrakcji istnieją tylko rynki, a każdy ma swobodę w nawiązywaniu stosunków umownych ze wszystkimi innymi. Zgodnie z tym poglądem firma jest powszechnie postrzegana jako nexus kontraktów. Podejście to skłoniło ekonomistów do oczekiwania, że kontrakty będą łamane nie od czasu do czasu, ale za każdym razem, gdy ich strony uznają to za możliwe. Wychodząc z tych badań, ekonomika kosztów transakcji koncentruje się na ograniczeniach stosunków umownych.

Ekonomia kosztów transakcji ma na celu wyjaśnienie, dlaczego istnieją pewne rynki, na których działa wiele organizacji i dlaczego niektóre branże są zdominowane przez zaledwie kilka dużych organizacji – zwanych hierarchiami. Oliver E. Williamson, czołowy innowator w tej dziedzinie i laureat Nagrody Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych z 2009 r., naszkicował historyczny argument, który wyjaśnia transformację gospodarki opartej na wielu małych transakcjach w gospodarkę opartą na dużych hierarchiach, które zawierają transakcje między sobą i do których wchłaniają się jednostki. Zmiany organizacyjne, które charakteryzują dzisiejszą gospodarkę, zdominowaną przez takie hierarchie, są postrzegane jako bardziej efektywny sposób organizacji stosunków gospodarczych.

Ekonomia kosztów transakcji składa się z czterech głównych elementów:

  • Świat jest niepewny i dlatego nieprzewidywalny.
  • Niewielkie liczby transakcji i specyfika aktywów sprawiają, że opuszczenie ich jest kosztowne dla stron, które wchodzą w relacje gospodarcze.
  • Jednostki są ograniczone w zakresie informacji, które mogą pozyskać i przetwarzać, a tym samym również w zakresie liczby opcji, z których mogą wybierać. W rezultacie, transakcje gospodarcze nie opierają się na czystej racjonalności, lecz na ograniczonej racjonalności.
  • Nieodłączny oportunizm osób fizycznych w stosunkach gospodarczych utrudnia egzekucję umów w długim okresie.
  • Razem te cztery czynniki utrudniają zawieranie umów po niskich kosztach i tworzą tarcia (tj. koszty transakcyjne) na rynku. Kapitalistycznym rozwiązaniem jest integracja w górę i w dół łańcucha produkcyjnego poprzez wykupywanie dostawców i osób, którym się sprzedaje. Różnice w sposobie, w jaki te cztery czynniki wpływają na różne relacje gospodarcze, decydują o stopniu koncentracji lub braku koncentracji danej branży.

Ekonomika kosztów transakcji dowodzi, że współczesna duża firma stanowi substytut stosunków umownych relacją władzy. Przedsiębiorca który tworzyć wielki hierarchia już nie musieć pisać skomplikowany kontrakt ale móc zamiast tego używać organizacyjny narzędzie tak jak motywacja, przymus i monitorowanie zachowanie kontrola.