Kapitałowe i  niekapitałowe systemy emerytalne (konsekwencje finansowe)

1257

Emerytury (lub „systemy emerytalne”) wymagają przyszłych wypłat gotówkowych przez finansującego, określanego mianem „sponsora” (zwykle jest to przedsiębiorstwo lub państwo), osobom uprawnionym (emerytom). Systemy emerytalne mogą być skonstruowane na wiele sposobów, z tym że podstawowym rozróżnieniem jest przyjęcie formuły zdefiniowanej składki wnoszonej do funduszu lub zdefiniowanego świadczenia należnego na podstawie zobowią- zań umownych. W tym drugim wypadku występuje dalsze rozróżnienie na systemy „kapitałowe” (pieniądze są odkładane na późniejsze wypłaty) oraz „niekapitałowe” (wypłaty są dokonywane bezpośrednio przez sponsora):

Systemy emerytalne

Wszystkie systemy ze zdefiniowaną składką są z definicji „całkowicie kapitałowe”, czyli pieniądze są z góry odkładane przez sponsora i/lub beneficjentów na przyszłe wypłaty. Zobowiązania sponsora kończą się na wpłaceniu pieniędzy do funduszu. Wypłaty są funkcją tego, ile jest „w puli”, czyli składek wnoszonych do funduszu oraz zysków z  zainwestowanych pieniędzy. W  przypadku systemów ze zdefiniowanym świadczeniem emerytom gwarantowane są przyszłe płatności zgodnie z przyjętą formułą emerytury (np. iloczyn określonego procenta otrzymywanej pensji i liczby lat pracy). To sprawia, że przyszłe płatności są z natury rzeczy niepewne. Ostateczny koszt systemu ze zdefiniowanym świadczeniem zależy od rezultatów aktuarialnych (np. długość życia), rynkowych (np. poziom płac) i finansowych (np. zyski z inwestycji). Są dwie opcje wypełnienia przyszłych zobowiązań dotyczących świadczeń (zależnie od mających zastosowanie wymogów prawnych). Pieniądze można albo odkładać z góry i inwestować („kapitałowy” system ze zdefiniowanym świadczeniem) lub też mogą być wypłacane w odpowiednim czasie przez pracodawcę („niekapitałowy” system ze zdefiniowanym świadczeniem). Częstym wariantem jest częściowa wypłata z funduszu kapitałowego, a pozostała część zobowiązania jest uzupełniana w przypadku oczekiwanych czasowych niedoborów. Zagadnienia związane z rachunkowością obliczania i obowiązkami informacyjnymi dotyczącymi emerytur są skomplikowane i stanowią problem same w sobie (patrz Kompendium terminów z zakresu rachunkowości po polsku i angielsku). Z finansowego punktu widzenia systemy emerytalne niosą szereg konsekwencji:

  • Oszczędzanie na emeryturę staje się coraz bardziej istotne, ponieważ ludzie żyją dłużej. To z  kolei ma konsekwencje dla finansów osobistych i  stopy oszczędności w okresie aktywności zawodowej;
  • W przypadku przedsiębiorstw systemy emerytalne ze zdefiniowanym świadczeniem przynoszą nieokreślone ryzyka („koszty zobowiązań przeszłych”), które mogą wystawić na szwank długoterminową zdolność utrzymania się na rynku;
  • Ze względu na wysoką wiarygodność państwa finansują wiele niekapitałowych systemów emerytalnych na zasadzie „pay as you go”. To jednak stawia problem międzypokoleniowy młodych płacących na rzecz starszych;
  • Sponsorzy mają obowiązek powiernika zarządzać aktywami systemu kapita- łowego ostrożnie, ale mądrze;
  • Prawdziwy koszt ekonomiczny emerytury to zmiana bieżącej wartości netto przyszłych zobowiązań po odjęciu zmiany wartości godziwej aktywów kapitałowych. W przypadku finansowej sprawozdawczości przedsiębiorstw zasady rachunkowości zwykle pozwalają na wygładzenie sprawozdania dotyczą- cego kosztów emerytalnych. Dla dokładnej oceny rzeczywistego obciążenia systemem emerytalnym i  prawdziwego zakresu zobowiązań może być potrzebne dokonanie korekty analitycznej przez analityków papierów warto- ściowych.

Kapitałowy system emerytalny

niekapitałowy system emerytalny