Fałszerstwa banknotów

325
pieniądze inwestycje
Banknoty fałszowano na szereg sposobów, które dostosowywano do istniejących możliwości technicznych i zastosowanych na banknotach zabezpieczeń. Najbardziej prymitywny, ale niekiedy skuteczny sposób fałszowania polegał na ręcznym rysowaniu całego banknotu!

Banknoty fałszowano na szereg sposobów, które dostosowywano do istniejących możliwości technicznych i zastosowanych na banknotach zabezpieczeń. Najbardziej prymitywny, ale niekiedy skuteczny sposób fałszowania polegał na ręcznym rysowaniu całego banknotu ! Wykorzystywano także technikę litograficzną, typograficzną,  cynkograficzną, stalorytniczą, kserograficzną, druk offsetowy, a w ostatnich latach najczęściej wykorzystuje się techniki komputerowe i druk laserowy. Jednym ze sposobów fałszowania było także przerabianie autentycznych banknotów, na których dokonywano zmian w celu nadania im wyższej wartości. Inna metoda fałszerstwa polegała na preparowaniu prawdziwych banknotów, które cięto, sklejano i tworzono dodatkowy banknot.

Banknoty fałszowali przeważnie zwykli przestępcy, ale wspomnieć należy też o fałszerstwach dokonywanych na zamówienie rządów. W czasie II wojny hitlerowskie Niemcy w ramach operacji „Bernhard” masowo, a przy tym doskonale fałszowały brytyjskie funty. Fałszywe banknoty Banku Emisyjnego w Polsce drukowała na użytek polskiego podziemia Podziemna Wytwórnia Banknotów. Akcja ta trwała do końca 1942 r., po czy całość materiałów do produkcji fałszywych „młynarek” przekazano do Wielkiej Brytanii, skąd zaczęto otrzymywać zrzuty fałszywej waluty. Na terenach Generalnej Guberni fałszowano niemieckie nadruki na przedwojennych polskich banknotach 100-złotowych, które przedłużały ważność tych banknotów. Po II wojnie światowej nadal działały w Polsce liczne grupy fałszerzy. Proceder był obecny przez cały okres PRL-u, ale i obecnie dowiadujemy się o kolejnych fałszerzach – nierzadko młodych ludziach, którzy dysponując komputerem i drukarką liczą na szybki i łatwy zarobek.

Polski kodeks karny z 1997 r. za podrabianie albo przerabianie polskiego albo obcego pieniądza przewiduje karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karę 25 lat pozbawienia wolności.

Współczesne banknoty mają szereg zabezpieczeń i cech, które jest w stanie wychwycić przeciętny użytkownik. Ich brak lub jakaś niezgodność w stosunku do banknotów oryginalnych wskazuje, że mamy do czynienia z banknotem fałszywym.

Aby określić autentyczność banknotu należy zwracać uwagę na:

  1. wymiary banknotu,
  2. rodzaj papieru (papier zawiera włókna bawełniane, co nadaje banknotom wyróżniającą strukturę, użycie włókien fluorescencyjnych),
  3. kolor papieru i zasadnicze kolory banknotu,
  4. rozmaite zabezpieczenia:
  • znak wodny (rozmyty obraz podobny do portretu, który stanowi integralny element samego papieru – znak wodny widoczny jest pod światło z obu stron),
  • nitka zabezpieczająca (widoczny pod światło z obu stron pionowy pasek metalowy lub z tworzywa sztucznego, zalany w papierze i drobnym drukiem wskazujący nominał banknotu),
  • mikrodruk,
  • obecność określonych fragmentów ikonograficznych banknotów, które są widoczne w promieniach U.V.,
  • obecność uzupełniających się pod światło elementów ikonograficznych – efekt przeźrocza (recto-verso),
  • obecność elementów ikonograficznych widocznych w zależności od kąta patrzenia – są widoczne pod odpowiednim kątem (efekt kątowy),
  • użycie specjalnych farb: metalizowanych oraz zmiennych optycznie (zmieniających kolor w zależności od kąta patrzenia),
  • numeracja (odpowiedni układ i kolor),
  • obecność charakterystycznych cech graficznych (odpowiednie kompozycje linii giloszowych,
  • obecność oznaczeń dla niewidomych w postaci wypukłych figur o odpowiednich kształtach charakterystycznych dla odpowiednich nominałów),
  • hologramy (widoczny na hologramach motyw graficzny zmienia się w zależności od kąta patrzenia),
  • zabezpieczenia z wykorzystaniem folii,
  • wykorzystanie techniki stalorytu (intaglio – druk wklęsły),
  • zabezpieczenia do odczytu maszynowego.

Banknot fałszywy od prawdziwego można odróżnić na pierwszy rzut oka, jeżeli jesteśmy zorientowani co do stosowanych w banknocie zabezpieczeń. Banknot należy dotknąć oraz obejrzeć pod światło i pod kątem. Brak któregoś z zabezpieczeń powinien wzbudzać podejrzenia, ale dla uzyskania pewności należy sprawdzić kilka z nich. Zawsze podejrzenia powinien zwracać inny odcień farby, inny znak wodny lub jego brak. Na falsyfikat wskazuje brak wypukłego druku uzyskiwanego w specjalnym procesie drukarskim (jeżeli zastosowano inną technikę drukarską), brak nitki zabezpieczającej i efektu przeźrocza (recto-verso), brak paska lub pola z hologramem, brak farby zmiennej optycznie, użycie innego rodzaju papieru.

Fałszowanie banknotów jest procederem bardzo rozpowszechnionym, znacznie bardziej opłacalnym niż fałszowanie monet zdawkowych. Przyjmuje się, że jedynie 1 lub 2 na 10000 banknotów jest fałszywych. Najbardziej narażone na fałszowanie są dolary USA i banknoty euro.

Postępy w technikach cyfrowej obróbki obrazu ułatwiają fałszerstwa. W 1995 roku mniej niż 1% fałszywych banknotów wykrytych w USA było wytwarzanych metodami cyfrowymi. W 2002 r. odsetek ten wzrósł do blisko 40%. Fałszerze coraz częściej stosują metody cyfrowe, gdyż postępy technologiczne ułatwiają i obniżają koszty fałszowania tą metodą. W przeszłości poważne fałszerstwa banknotów były wyłącznie domeną zorganizowanych grup przestępczych, które korzystały z tradycyjnych metod drukarskich wymagających wysokich umiejętności i dysponowania odpowiednim sprzętem. Obecnie coraz bardziej łudząco podobne do oryginalnych banknoty wytwarzane są przy użyciu zwykłych domowych systemów komputerowych.

W związku z tym podjęto kroki w celu przeciwdziałania fałszerstwom z wykorzystaniem technik komputerowych poprzez umieszczanie na banknotach zabezpieczeń do odczytu maszynowego. Z uwagi na fakt, że szereg zabezpieczeń jest trudnych do podrobienia przez fałszerzy, to często rezygnują oni z ich umieszczania. Ułatwia to wykrywanie takich fałszerstw – należy w związku z tym zawsze wykazywać stosowną czujność.

Współczesne zabezpieczenia banknotów są bardzo zaawansowane, a mimo to niewystarczające, aby całkowicie wyeliminować fałszowanie banknotów. Mają  one jak najbardziej utrudnić proceder fałszowania pieniędzy i do minimum ograniczyć ilość potencjalnych fałszywek. Aby utrzymać przewagę nad fałszerzami Stany Zjednoczone zapowiedziały, że co 7-10 lat będą wprowadzać nowe wzory amerykańskiej waluty. Podobnych rozwiązań można spodziewać się także w Europie. Na początku 1998 r. Komisja Europejska (Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych) powołała grupę ekspertów, której zadaniem jest monitorowanie ryzyka związanego z fałszowaniem nowych znaków pieniężnych oraz badanie nowych technik ich zabezpieczenia.

Nowoczesne metody druku banknotów i coraz doskonalsze zabezpieczenia wymagają stosowania coraz bardziej zaawansowanych technik fałszerskich. Z punktu widzenia kolekcjonerów znacznie bardziej interesująca jest problematyka fałszerstw banknotów historycznych, gdyż są narażeni na ich bezwiedne nabycie. Bywają niekiedy kolekcjonowane również banknoty fałszywe, ale kolekcjoner powinien mieć świadomość jakie banknoty włącza do zbioru.